Bu bölüm demans ya da ilerleyici bir nörolojik hastalığı olan yakınına bakan aileler için hazırlanan yazıları içerir. Alzheimer hastasıyla evde yaşam, güvenli bir ev ortamı hazırlamak, beslenme ve iştahsızlıkla baş etmek, davranış değişikliklerini anlamak, hastanın hastalığının farkında olmaması, ağrının fark edilmemesi ve tatillerde yapılabilecek düzenlemeler ele alınır. Evde palyatif bakım, nöropalyatif bakım, yatak yarası, mide tüpüyle beslenme ve ileri dönem direktifi gibi konular da bu başlıktadır. Prof. Dr. Aynur Özge, Alzheimer hastasının bakımının tek kişinin taşıyabileceği bir yük olmadığını vurgular; bakım verenlerin destek gruplarından ve profesyonel yardımdan yararlanmasını ve kendi ihtiyaçlarına da zaman ayırmasını önerir.
Bu konuda yanıtlanan sorular
? Demans hastalarında güvenli bir ev ortamı nasıl hazırlanır?
? Demans hastalarında davranış değişiklikleri neden olur?
? Alzheimer hastasının beslenmesi için temel ipuçları nelerdir?
? “Bende hiçbir sorun yok”: Demansta hastalığın farkında olmamak ne demek?
Demanslı yakınına bakım verenlerde görülen unutkanlık, çoğu zaman bölünen dikkat, kesintili uyku, stres ve depresyonla ilişkilidir ve mutlaka demans geliştiği anlamına gelmez. Yine de 'yorgunluktandır' denip geçiştirilmemelidir. Tekrarlayan, artan veya günlük yaşamı etkileyen unutkanlıkta değerlendirme gerekir; bakım yükünün somut olarak paylaşılması da bakım verenin beynini korumanın parçasıdır.
Lekanemab ve donanemab gibi amiloid antikorlarında bildirilen yüzde 27–35 gibi oranlar, hafızanın düzelmesi değil, belirli hastalarda belirli sürede ölçülen ortalama kötüleşmenin plasebo grubuna göre daha az olmasıdır. Bu tedaviler hastalığı ortadan kaldırmaz, uygun hastalarda kaybı yavaşlatmayı amaçlar. ARIA adı verilen ödem ve küçük kanama riski nedeniyle düzenli MR izlemi gerekir.
Demans yalnızca hafızayı değil, riskleri değerlendirme ve karşıdakinin niyetini sorgulama becerilerini de etkileyebilir; bu nedenle deneyimli kişiler de dolandırıcılığa açık hâle gelebilir. Uyarıları hatırlamaya güvenmek yerine banka limitleri, bildirimler ve önemli işlemleri birlikte doğrulama gibi koruyucu düzenlemeler kurulmalıdır. Tanı, kişinin bütün kararlarını elinden almayı gerektirmez; hukuki düzenlemeler için uzman görüşü alınmalıdır.
Türkiye'de sürücü sağlığı yönetmeliği demansı (bunama) sürücü belgesi verilemeyecek durumlar arasında sayar; bu nedenle doğrulanmış demans tanısından sonra sürücülüğün sonlandırılması takip eden hekimle görüşülmelidir. Sürüş riski tek bir hafıza testiyle değil, yakınların gözlemleri ve kaza öyküsüyle birlikte değerlendirilir. Anahtarları bırakırken kişinin ulaşımı ve sosyal bağları somut biçimde planlanmalıdır.
Lewy cisimcikli demans, alfa-sinüklein birikimiyle ilişkili; dikkat, hareket ve uykuyu etkileyebilen bir hastalıktır. Tanıda tekrarlayan ayrıntılı görsel halüsinasyonlar, dikkat dalgalanmaları, hareketlerde yavaşlama-katılık ve rüyaları hareketlerle yaşama birlikte değerlendirilir. Hastalarda bazı antipsikotiklere ciddi hassasiyet gelişebildiği için tanı her sağlık başvurusunda bildirilmelidir.
Primer progresif afazi (PPA), bazı nörodejeneratif hastalıklarda ilk belirtinin unutkanlık yerine dil becerilerinde ortaya çıktığı ve zamanla ilerleyen bir tablodur. Kelime bulma, cümle kurma veya söyleneni anlama giderek zorlaşabilir. Tüm biçimlerinde ilerlemeyi durduran tek bir tedavi yoktur; dil ve konuşma terapisi ile ailenin iletişimi uyarlaması önemli destek sağlar.
Bazı demans hastaları becerilerindeki değişimi gerçekten fark edemeyebilir; buna anozognozi denir ve inkârdan farklıdır. Farkındalık kısmi olabilir, her hastada görülmez. Ailelerin hatayı kabul ettirmek yerine günlük zorluğu birlikte çözmeye odaklanması, güvenlik olaylarını not edip hekimle paylaşması ve ani değişiklikleri hastalığın doğal seyri saymaması önerilir.
Sosyal Beyin: Nörolongevity Yolunda Sosyal Yaşam, insanlarla kurulan bağların beynin yaşlanmasını nasıl etkileyebileceğini beş katman ve 28 bölümde ele alan bir kitaptır. Bölümler nörobiyolojik bilgiyi günlük yaşama taşıyan sorular, egzersizler ve ölçeklerle tamamlanır. Kitabın satış gelirinin tamamı, demansla yaşayan bireyler ve aileleri için Mersin Alzheimer Derneği’ne bağışlanmıştır.
Demans hastalarında düşmeler, kaybolmalar, yanlış ilaç kullanımı ve ev kazaları çoğu zaman basit düzenlemelerle önlenebilir. Kaygan halıları kaldırmak, banyoya tutunma barları eklemek, ilaçları haftalık kutularla yönetmek, aydınlatmayı artırmak ve kaybolmaya karşı önlem almak hem hastanın bağımsızlığını korur hem de bakım verenin yükünü azaltır. Amaç hastayı kısıtlamak değil, güvenle yaşamasını sağlamaktır.
Demans yalnızca hafızayı değil, duyguları ve davranışları düzenleyen beyin bölgelerini de etkileyebilir; bu nedenle öfke, kuşkuculuk ve huzursuzluk çoğu zaman hastalığın sonucudur. Ani davranış değişikliklerinde enfeksiyon, ağrı, kabızlık veya yeni ilaçlar gibi tedavi edilebilir nedenler önce araştırılmalıdır. Sakin ortam, rutin ve empati çoğu zaman ilk yaklaşımdır.
Yaş almak doğaldır, ancak hızla gelişen unutkanlık, sık düşmeler, konuşma ve kişilik değişiklikleri ya da belirgin halsizlik normal yaşlanma değildir. Bu belirtiler demans, Parkinson veya inme gibi hastalıkların yanı sıra B12 eksikliği, tiroit hastalığı, depresyon, uyku apnesi ve ilaç yan etkileri gibi tedavi edilebilir nedenlerden kaynaklanabilir ve araştırılmalıdır.
Kalabalık ortamlar, değişen rutinler, uzun yolculuklar ve yeni yüzler demanslı bir kişide huzursuzluk, kafa karışıklığı ve uyku bozukluğuna yol açabilir. Yolculukta sık mola, tanıdık eşyalar, alışılmış uyku saatleri, sakin ortamlar ve eski anılarla bağ kurmak tatili kolaylaştırabilir. Bakım verenlerin de mola vermesi ve görev paylaşımı yapması önemlidir.
Demans ağrı duyusunu ortadan kaldırmaz; sorun çoğu zaman hastanın ağrısını tanımlayıp anlatamamasıdır. Ağrı huzursuzluk, saldırganlık, uykusuzluk, iştahsızlık veya yüz buruşturma gibi davranışlarla ortaya çıkabilir ve “demans ilerledi” diye yorumlanabilir. Bakım verenlerin davranış değişikliğinin ardında ağrı olabileceğini düşünmesi, hastanın yaşam kalitesini belirgin şekilde iyileştirebilir.
Para yönetimi planlama, dikkat, hafıza ve karar vermeyi birlikte gerektirdiği için beyindeki küçük bozulmalar ilk olarak burada görülebilir. Büyük ölçekli çalışmalar, demans gelişecek kişilerde kredi kartı ödemelerini kaçırmanın tanıdan yaklaşık 6 yıl önce başlayabildiğini gösteriyor. Bu işaretleri fark etmek daha erken değerlendirme ve hastayla ailenin finansal risklerden korunması için fırsat sunar.
Demans ilerledikçe cümleler kısalır, kelime bulmak zorlaşır; bu değişimler bazen hafıza kaybından önce fark edilebilir. Ancak ses tonu, bakış, yüz ifadesi ve dokunma gibi iletişim yolları anlamlı kalır ve kişi isminizi unutsa bile size karşı hissettiği duyguyu koruyabilir. Bakım verenler için yanlış kelimeyi düzeltmek yerine duyguyu anlamaya çalışmak önerilir.
Frontotemporal demanslı küçük bir hasta grubunda, daha önce sanatla ilgilenmemiş kişilerde bile yoğun resim yapma isteği gözlenebiliyor. Dil ve sosyal davranış bölgeleri zayıflarken görsel işleme alanlarının daha aktif hale gelebileceği düşünülüyor. Bu bir yetenek artışı değil, beynin farklı çalışma biçimidir ve demanslı kişinin hâlâ hissedebildiğini ve kendini ifade edebildiğini hatırlatır.
Down sendromunda 21 numaralı kromozomdan bir fazla bulunur ve Alzheimer’da kritik rol oynayan APP geni de bu kromozomdadır; bu nedenle beta-amiloid birikimi daha erken başlar. Bireylerin büyük kısmında 40 yaşından sonra Alzheimer’a özgü beyin değişiklikleri görülebilir, ancak her değişiklik klinik demans anlamına gelmez. İlk belirtiler çoğu zaman unutkanlık değil davranış değişiklikleri ve sosyal geri çekilme olabilir.
İleri yaşta büyük ortopedik ameliyatlardan sonra en sık görülen zihinsel değişiklik deliryumdur ve genellikle uygun yönetimle düzelebilir; bazı hastalarda ise daha kalıcı bilişsel gerileme gözlenebilir. Ameliyat tek başına demans yapmaz, ancak bilişsel rezervi düşük ya da hafif unutkanlığı olanlarda mevcut süreci hızlandırabilir. Ameliyat öncesi değerlendirme ve sonrasında erken mobilizasyon riski azaltabilir.
Ağır veya uzun süren enfeksiyonlarda oluşan sistemik inflamasyon beyne ulaşabilir; kan-beyin bariyeri zayıflayabilir ve beynin bağışıklık hücreleri aşırı aktive olabilir. Yaşlılarda enfeksiyonun ilk belirtisi ateş değil, ani dalgınlık ya da bilinç değişikliği olabilir ve bu deliryum acil değerlendirme gerektirir. Tekrarlayan enfeksiyonlar uzun vadede bilişsel gerilemenin hızlanmasına katkıda bulunabilir.
Alzheimer’da iştahsızlık çoğu zaman hastalığın doğal bir parçasıdır ve tek bir nedeni yoktur; açlık-tokluk hissinin bozulması, tat değişiklikleri, yutma güçlüğü, dikkat dağınıklığı ve ilaçlar rol oynayabilir. Düzenli öğün saatleri, az ama sık porsiyonlar, sakin ortam ve birlikte yemek yemek yardımcı olabilir. Belirgin kilo kaybı veya artan yutma güçlüğünde hekime başvurulmalıdır.
Alzheimer’da beslenme beynin çalışmasını, bağışıklığı, enerjiyi ve davranışları etkiler; unutkanlık ve iştah değişiklikleri ise bunu zorlaştırabilir. Düzenli öğün saatleri, tanıdık ve basit yemekler, az ama sık öğünler, sıvı alımının takibi ve sakin bir yemek ortamı yardımcı olur. Küçük uyarlamalarla kilo kaybı önlenebilir ve yaşam kalitesi artırılabilir.
Ev ortamı Alzheimer hastası için doğru düzenlendiğinde hem hasta hem bakım veren için yaşam belirgin biçimde kolaylaşır. Sabit ve sade bir düzen, banyoda kaymaz paspas ve tutunma barları, günlük rutinler ile kısa ve sakin cümleler önerilir. Davranış değişiklikleri inat değildir; bakım verenin yardım istemesi ve mola vermesi de bakımın sürdürülebilirliği için gereklidir.
Bazı kişilerde demansın ilk işaretleri hafıza sorunları değil, duygusal değişimler olabilir. Uzun süreli ve açıklanamayan içe kapanma, ilgisizlik, kaygı, öfke patlamaları ya da kişilik değişiklikleri dikkatle değerlendirilmelidir. İleri yaşta başlayan veya alışılmadık seyreden depresyon nörolojik açıdan da incelenmelidir; ancak her duygu değişimi demans anlamına gelmez.
Demans ve kronik baş ağrısı gibi uzun süreli nörolojik hastalıklarda hasta yakınları duygusal destek, hatırlatıcı ve anlatıcı rolü üstlenir. Empati, doğru bilgiye erişim ve uyku, beslenme, hareket gibi yaşam tarzı alanlarında rehberlik, tedavi uyumunu destekler. Klinik gözlemlere göre birlikte süreci yöneten aileler daha iyi bir gidiş sağlayabiliyor; yakınların yükü de görünür kılınmalıdır.
2025, demans mücadelesinde bir dönüm noktası oldu: DSÖ üye ülkeleri Demans için Küresel Eylem Planı’nı 2031’e kadar uzattı ve demans ilk kez BM’nin bulaşıcı olmayan hastalıklar bildirgesinde yer aldı. Değiştirilebilir risk faktörleriyle vakaların yaklaşık %45’inin geciktirilebileceği vurgulandı. Yeni tedavilere erişimdeki eşitsizlik ise önemli bir sorun olarak öne çıktı.
Demans bir hastalık adı değil; hafıza, düşünme, dil ve karar verme gibi alanların bozulduğu bir tabloyu anlatan şemsiye kavramdır. Alzheimer, demans vakalarının yaklaşık %60–80’inden sorumlu en sık nedendir. Vasküler, Lewy cisimcikli, frontotemporal ve karma demans diğer türlerdir. Demans yaşlanmanın doğal parçası değildir; erken tanı ilerlemeyi yavaşlatmak ve yaşam kalitesini korumak için değerlidir.
Yaşla birlikte prefrontal korteks, amigdala ve insula gibi sosyal devrelerde hacim kaybı, bağlantı zayıflığı ve dopamin azalması görülebilir; bu durum empati, dürtü kontrolü ve duygusal tepkileri etkiler. Kişilik değişimi bazen frontotemporal demans, Alzheimer, depresyon veya inme gibi hastalıkların işareti olabilir. Belirgin değişimlerde nörolojik değerlendirme, aile eğitimi ve psikososyal destek önerilir.
Ayna nöronlar, başkasının hareketini veya duygusunu gözlemlediğimizde kendi beynimizde aynı sinyali üreten ve empatinin temelini oluşturan hücrelerdir. Frontotemporal demans, otizm, şizofreni, ileri evre Parkinson ve Alzheimer, travmatik beyin hasarı ve inmede bu sistem sessizleşebilir. Plastisite sayesinde mimik takibi, empati eğitimi ve sanat terapileri bazı işlevlerin geri kazanılmasına yardımcı olabilir.
Sosyal kognisyon; empati, sosyal kurallara uyum, yüz ifadesi ve ironiyi okuma gibi becerileri yöneten beyin kapasitesidir. Prefrontal korteks, amigdala ve ayna nöron sistemi etkilendiğinde kişi kaba, bencil veya umursamaz görünebilir. Frontotemporal demans en tipik örnektir; Alzheimer, Parkinson ve beyin hasarında da görülebilir. Nörolojik değerlendirme, aile eğitimi ve destek grupları önemlidir.
Unutkanlık stres, uyku bozuklukları, B12 eksikliği, depresyon veya tiroit hastalıklarına bağlı olabilir ve nedene yönelik tedaviyle düzelebilir. Demansta ise unutkanlığa yargılamada bozulma, zaman-mekân karışıklığı ve kişilik değişiklikleri eşlik eder ve günlük yaşam etkilenir. Erken tanı, ilerlemeyi yavaşlatan tedavilerin zamanında başlanmasını ve ailenin geleceği planlamasını sağlar.
Müzik, beynin birçok bölgesinde birlikte işlendiği için demansta duygu, hareket ve hafıza arasında köprü kurabilir. Alzheimer’da konuşma merkezleri zarar görse de müzikle ilgili bölgeler daha uzun süre sağlam kalabilir. Cochrane derlemesi, haftada 2–3 seans uygulanan kişiselleştirilmiş müzik terapisinin depresyon, ajitasyon ve kaygıda olumlu etkiler sağladığını ve yaşam kalitesini artırdığını bildiriyor.
Evde palyatif bakım, demans gibi ilerleyici hastalıklarda hastanın tanıdık ortamında ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlar ve aileyi sürece dahil eder. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı Evde Sağlık Hizmetleri tıbbi takip, hemşirelik hizmetleri ve psikososyal destek sunar; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da belirli şartlarla bakım desteği verir. Bakım planı, eğitim, teknoloji ve bakım verenin kendi sağlığına dikkat etmesi önemlidir.
Nöropalyatif bakım, Parkinson, Alzheimer, ALS ve inme gibi ilerleyici nörolojik hastalıklarla yaşayan bireylerin yalnızca belirtilerini değil, fiziksel, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını da ele alan çok disiplinli bir yaklaşımdır. Ağrı ve belirti kontrolü, psikolojik destek, bakıcı eğitimi ve ileri dönem kararları hakkında bilgilendirme içerir. Yaşam kalitesini artırır ve gereksiz hastane yatışlarını azaltabilir.
Yatak yarası, uzun süre aynı pozisyonda kalan bölgelerde sürekli basınç, sürtünme ve nem nedeniyle oluşan doku hasarıdır ve büyük çoğunluğu önlenebilir. Yatağa bağımlı hastaların pozisyonu her 2 saatte bir değiştirilmeli, basıncı azaltan yatak ve minderler kullanılmalı, cilt temiz ve kuru tutulmalıdır. Proteinden zengin beslenme, yeterli sıvı ve bakım verenlerin eğitimi de önlemenin parçasıdır.
İleri dönem direktifi, kişinin gelecekte karar veremeyecek duruma gelmesi halinde uygulanacak tedavi ve bakım tercihlerini önceden yazılı olarak belirttiği belgedir. Yaşam desteği, palyatif bakım, organ bağışı ve kişi adına kimin karar vereceği gibi konuları kapsar. Ailenin karar yükünü hafifletir; hukuki geçerlilik için uzman desteği alınmalı, yakınlar bilgilendirilmeli ve belge düzenli güncellenmelidir.
Sosyal sorumluluk projelerine katılmak yalnızca ihtiyacı olanlara değil, katılan kişiye de iyi gelir. İleri yaşta yalnızlığı azaltır ve aidiyet duygusunu artırır, gençlerde empatiyi geliştirir; yaratıcılığı kullanmak beyni aktif tutar. Aktif Yaş Alma Evleri’nde gönüllülerin ürettiği ürünlerin geliri ihtiyacı olan yaşlılara ulaşıyor; bu döngü katılanlara üretkenlik ve değerli olma hissi kazandırıyor.
Ağızdan alınan ilaçların emilimi mide asidi, midenin boşalma hızı, yiyecekler ve ilacın kimyasal yapısından etkilenir. Yaş ilerledikçe mide asidi ve sindirim enzimleri azalır, karaciğer ve böbreklerin ilaçları işleme ve atma kapasitesi düşer; bu da ilaçların birikmesine ve yan etkilere yol açabilir. Antasitlerle demir, varfarinle antibiyotikler gibi bazı kombinasyonlara dikkat edilmeli, tüm ilaç ve takviyeler doktorla paylaşılmalıdır.
PEG, mideye yerleştirilen bir tüple besin, sıvı ve ilaç ihtiyacının karşılanmasını sağlayan bir yöntemdir. Alzheimer, Parkinson, ALS veya inme gibi durumlarda yutma güçlüğü nedeniyle gıdaların soluk borusuna kaçma riski olan hastalarda hayat kurtarıcı olabilir. Uygun bakımla güvenlidir; enfeksiyon, tüp tıkanması ve sindirim sorunları gibi risklere karşı tüp temizliği ve beslenme planına uyum önemlidir.
Yaşla birlikte beyin hacmi azalır ve bilgi işleme hızı yavaşlar; ancak bu her zaman bilişsel bozulma anlamına gelmez. Hareket kısıtlılığı ve düşme riski ev düzeninde değişiklik gerektirebilir; emeklilik, kayıplar ve sağlık sorunları sosyal çevreyi daraltarak yalnızlığa yol açabilir. Davranış değişikliklerini anlamak, sevgi ve sabırla yaklaşmak, sosyal etkileşimi ve aktif yaş alma programlarını desteklemek yaşam kalitesini artırır.
Beyin bilgileri farklı merkezlerde parçalar halinde depolar ve hatırlarken bu parçaları her seferinde yeniden birleştirir. Demansta yeni bilgilerin kaydedildiği yollar bozulurken eski anıların yolları daha sağlam kaldığından hasta geçmişi canlı gibi yaşayıp güncel olayları unutabilir. Bu anlarda hastanın gerçekliğini kabul etmek, eski anılar üzerinden bağ kurmak, müzik ve dokunma gibi farklı duyulara yönlendirmek ve sabırla yaklaşmak önerilir.
21 Eylül Dünya Alzheimer Günü etkinliğinden derlenen mesajlar, yaş alırken Alzheimer’dan korunmak için yaşamın kontrolünü ele almayı öğütlüyor. Öneriler arasında hareket etmek, yalnız kalmamak, az işlenmiş ve lifli gıdalarla kendi pişirdiğini yemek, bol su içmek, evi yaşlının ihtiyaçlarına göre düzenlemek ve vakti geldiğinde Alzheimer taramalarını yaptırmak yer alıyor. Sevgi ise her zaman en büyük ilaç olarak vurgulanıyor.
Alzheimer hastalığı yalnızca beyni değil, hastanın ve yakınlarının duygusal dünyasını da derinden etkiler. Mersin’de 2006’dan beri gönüllülerle yürütülen çalışmalar, toplumu bilinçlendirmeyi ve hasta yakınlarına destek olmayı amaçlıyor. “Anılar Çiçek Açtı” sergisi, fotoğrafa nakış tekniğiyle anıların sanatla yaşatılabileceğini gösteriyor. Hekim gözüyle en önemli adımlar beyin sağlığı konusunda bilinçlenmek ve erken tanı fırsatlarını kaçırmamaktır.
Dünya Beyin Günü’nde, Mersin Alzheimer Derneği’nin ilk yıllarında gönüllü olarak çalışmış emekli bir öğretmen ve hasta yakınından gelen mektup paylaşılıyor. Mektupta eğitim kampları, bültenler, sanat ve koro çalışmaları, imece mutfağı gibi dernek etkinlikleri ve gönüllüler arasındaki dayanışma anlatılıyor. Yazar, Alzheimer’da farkındalığın ve hastalığı kabullenmenin önemine dikkat çekerek sağlık çalışanlarına teşekkür ediyor.
Demansta en zor adımlar fark etmek ve kabullenmektir; reçetelerin yetersiz kaldığı noktada Aktif Yaş Alma Evleri fikri doğdu. Tarsus’ta ve Mezitli’de gönüllüler, bağışçılar ve belediyelerle kurulan bu evlerde yaş alanlar el sanatları, koro, tiyatro, yoga ve imece mutfağı gibi etkinliklerle bir araya geliyor. Bu evler kuşakları buluşturarak hem katılımcılara hem ailelerine ve topluma güç katıyor.
Orta yaştaki bireyler iş, çocuklar ve yaşlanan ebeveynlerin bakımı arasında zor bir denge kurmak zorunda kalabilir. Yaşlı ebeveynler yardıma ihtiyaç duyarken bağımsızlıklarını korumak isteyebilir; Alzheimer ve diğer demanslar ise sürekli gözetim gerektirerek süreci daha da zorlaştırır. Profesyonel destek almak, aile içinde açık iletişim, bakımı önceden planlamak, kendine zaman ayırmak ve toplum kaynaklarını kullanmak yükü hafifletebilir.
Olumsuz geri bildirim beyinde stres hormonlarını artırır; kronik stres ve yüksek kortizol hipokampüs gibi hafıza bölgelerine zarar vererek Alzheimer riskini artırabilir. Olumlu geri bildirim ise dopamin ve serotonin salınımını artırır, sinaptik iletişimi ve nöroplastisiteyi destekler, stresi azaltır. Büyüklere sevgi dolu sözler ve destekleyici yaklaşım hem onların hem de ailenin ruh ve beyin sağlığına katkı sağlar.
Yaşlı bir aile üyesinin sık sık dalıp gitmesi, beynin dikkati sürdürme mekanizmasının bozulduğunu gösterebilir. Bu mekanizma başta prefrontal korteks ve beyin sapındaki uyanıklık sistemiyle çalışır. Yaşlanma, Alzheimer hastalığı, depresyon, uyku bozuklukları, ilaç yan etkileri, yaşlılarda da görülebilen epilepsi nöbetleri ve düşük kan şekeri neden olabilir. Düzenli rutin, sakin bir ortam ve hekim değerlendirmesi önerilir.
Tanıdık bir yolda kaybolmak basit bir yorgunluğa bağlanmamalı; daha ciddi bir sorunun işareti olabilir. Beynin yön bulma sistemi büyük ölçüde hipokampus ve parahipokampal bölgede yer alır. Yaşlanma, beyin yaralanmaları ve özellikle bu bölgelerde nöron kaybına yol açan Alzheimer hastalığı navigasyonu bozabilir. Yakınların güvenlik önlemi alması, GPS gibi teknolojilerden yararlanması ve bir nörolog veya geriatriste başvurması önerilir.
Planlama, çalışma hafızası, esneklik, dürtü kontrolü ve problem çözme gibi yürütücü işlevler, beynin alın bölgesindeki merkezi yönetici tarafından yönetilir. Yaşla bu işlevlerde bir miktar azalma olabilir; ancak ev işlerinde güçlük, randevuları unutma veya yemeği yakmak gibi değişiklikler Alzheimer gibi bir hastalığın habercisi olabilir. Yakınların sabırlı olması, rutin oluşturması, mutfakta güvenlik önlemi alması ve nöroloğa başvurması önerilir.
Ailede Alzheimer öyküsü riski artırabilir, ancak mutlak bir kader değildir. Vakaların %1-5’ini oluşturan erken başlangıçlı Alzheimer çoğunlukla APP, PSEN1 ve PSEN2 gen mutasyonlarıyla ilişkilidir. Daha yaygın olan geç başlangıçlı formda en önemli genetik risk APOE ε4 alelidir, fakat bu alel hastalığın mutlaka gelişeceği anlamına gelmez. Genetik danışmanlık, düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam riski yönetmeye yardımcı olur.
İşitme kaybı, işitsel korteksin yeniden yapılanmasına, temporal lobda hacim kaybına ve yeni bilgilerin belleğe kodlanmasında güçlüğe yol açabilir. Kişi konuşmaları anlamak için fazladan zihinsel çaba harcar ve sosyal ortamlardan uzaklaşabilir; bu da bilişsel gerilemeyi hızlandırabilir. Orta yaşta başlayan işitme kaybı ileri yaşta Alzheimer riskini artırabilir. İşitme cihazının düzenli kullanımı, net ve yavaş konuşma ve sessiz ortamlar iletişimi kolaylaştırır.
Masum unutkanlık, yaşla gelen ve günlük yaşamı önemli ölçüde etkilemeyen hafif hafıza ve dikkat değişiklikleridir. Demans ise ilerleyici ve belirgin bir bilişsel kayıptır: kişi az önceki telefon konuşmasını unutup eski anıları hatırlayabilir, sık “şey” diyerek kelime bulmakta zorlanabilir, tanıdık yolda kaybolabilir, karar vermekte güçlük çekip kaygılı ve tahammülsüz olabilir. Bu belirtiler fark edildiğinde erken değerlendirme önemlidir.
Bu video, Alzheimer hastalarının evde bakımı ile kurumsal bakımını ele alıyor. Alzheimer, insanın aklını canından önce alan, ekonomik ve sosyal yükü yüksek bir yaşlılık hastalığıdır. Türkiye’de yaklaşık 1 milyon hasta bulunmakta ve yakınlarıyla birlikte 5 milyon kişi bu hastalıktan doğrudan etkilenmektedir. Ortalama ömrün uzaması ve dünyanın yaşlanması, bakım ihtiyacını giderek daha önemli hale getiriyor.
Bu video, Prof. Dr. Aynur Özge’nin konuk olduğu Hayalimdeki Yaşam programının kaydıdır. Programda Alzheimer hastalığının etkileri, belirtileri, nedenleri, tedavi seçenekleri ve önleme yöntemlerinin yanı sıra Türkiye’deki yaşlılar için evde bakım hizmetlerinin maliyetleri ve kaliteli seçenekleri ele alınıyor. Amaç, hastalık hakkında toplumsal farkındalığı ve doğru bilgilendirmeyi artırmaktır.
Bu video, Alzheimer hastalığının yönetilip yönetilemeyeceği sorusunu ele alan bir söyleşinin kaydıdır. Yayına Türkiye Alzheimer Derneği Mersin Şubesi ve Mersin Alzheimer Derneği Başkanı nöroloji uzmanı Prof. Dr. Aynur Özge ile dernek denetim kurulu üyesi Şenay Topal katılmıştır. Söyleşi, hastalıkla yaşayanlar ve yakınları için hastalığın yönetimine dair farkındalık oluşturmayı amaçlıyor.
Pandemi, hekim ile hasta arasındaki ilişkiyi de değiştirdi: maskeler, koruyucu giysiler ve kısıtlı temasla muayeneler kısaldı, sorular yanıtsız kalabildi. Bu dönemde hastaların hastalıkları ve ilaçları hakkında okuması, sorularını yazılı iletmesi, gelişmeleri not alıp kontrolde hekimle paylaşması ve prospektüsteki her satır yerine kendi sorunlarına odaklanması önerilir. Hekimlerin de yeni koşullara uyum sağlamaya çalıştığını unutmamak gerekir.
Pandemide 65 yaş üstü bireylere uygulanan evde kalma kararı, sosyal izolasyonun yanında fiziksel ve zihinsel izolasyon riskini de beraberinde getirdi. Yaşlılar üretmek, ihtiyaç duyulmak ve samimi biçimde aranmak istiyor. Erken evre demans hastaları için fiziksel, zihinsel ve sosyal açıdan aktif yaşam hayati önemdedir. Orta ve ileri evre hastalar ile bakım verenler ise ağır bir yük taşıyor; uzaktan hasta yakını desteği önemli bir adımdır.
Bu video, Alzheimer Derneği Mersin Şubesi Başkanı Prof. Dr. Aynur Özge ile Türkiye’deki ilk palyatif bakım merkezi üzerine yapılan bir söyleşinin kaydıdır. Sayfada video dışında ayrıntılı bir metin bulunmuyor; merkeze ilişkin bilgiler ve görüşler söyleşi kaydında aktarılıyor ve bakım hizmetlerini gündeme taşıyor.
Bu video, Alzheimer hastalığıyla baş etmeye yönelik basamaklı bir modelin sunumunu içeriyor. Başlığından anlaşıldığı üzere sunum, hastalıkla mücadeleyi aşamalar halinde ele alan yapılandırılmış bir yaklaşımı tanıtmaktadır. Sayfada video dışında ayrıntılı bir metin bulunmuyor; modelin içeriğine ilişkin bilgiler sunum kaydında yer alıyor ve hasta yakınları için yol gösterici olabilir.
Bu sayfa, Türkiye Alzheimer Derneği Mersin Şubesi tarafından yapımı sürdürülen Yaşlı Yaşam Merkezi’nin tamamlanması için başlatılan “Bir Tuğla da Siz Koyun” projesi kapsamında düzenlenen defileyi konu alıyor. Mersin’deki defile, modacılar Yıldırım Mayruk ve Barbaros Şansal tarafından gerçekleştirilmiştir. Etkinlik, yaşlılara yönelik bir merkezin hayata geçirilmesi için toplumsal destek sağlamayı amaçlamıştır.
Bu sayfa, Kanal 33’te yayınlanan Gündem programının 17 Eylül 2015 tarihli bölümüne ait video kaydını içeriyor. Yayının konusu, Mersin’de yaşlılara yönelik olarak hayata geçirilmesi planlanan Yaşlı Yaşam Merkezi’dir. Sayfada video dışında ayrıntılı bir metin bulunmuyor; merkezle ilgili bilgiler ve görüşler yayın kaydında aktarılıyor.
Bu sayfa, Prof. Dr. Aynur Özge’ye “10. Yılın İş İnsanı” etkinliği kapsamında verilen Yılın Sosyal Sorumluluk Ödülü’ne ait video kaydını içeriyor. Sayfada video dışında ayrıntılı bir metin bulunmuyor; tören ve ödüle ilişkin görüntüler video kaydında yer alıyor. Video, sitenin videolar bölümünde diğer yayın ve söyleşi kayıtlarıyla birlikte yer alıyor.
Bu video, Alzheimer hastalığının orta evresinde hasta bakımını konu alan serinin dördüncü bölümüdür. Seri, hastalığın bu döneminde bakım sorumluluğunu üstlenen aile üyelerine ve bakım verenlere yönelik hazırlanmıştır. Sayfada video dışında ayrıntılı bir metin bulunmuyor; bölümler birlikte izlendiğinde orta evre bakımına dair konular bir bütün halinde takip edilebilir.
Bu video, Alzheimer hastalığının orta evresinde hasta bakımını konu alan serinin üçüncü bölümüdür. Seri, hastalığın bu döneminde bakım sorumluluğunu üstlenen aile üyelerine ve bakım verenlere yönelik hazırlanmıştır. Sayfada video dışında ayrıntılı bir metin bulunmuyor; bölümler birlikte izlendiğinde orta evre bakımına dair konular bir bütün halinde takip edilebilir.
Bu video, Alzheimer hastalığının orta evresinde hasta bakımını konu alan serinin ikinci bölümüdür. Seri, hastalığın bu döneminde bakım sorumluluğunu üstlenen aile üyelerine ve bakım verenlere yönelik hazırlanmıştır. Sayfada video dışında ayrıntılı bir metin bulunmuyor; bölümler birlikte izlendiğinde orta evre bakımına dair konular bir bütün halinde takip edilebilir.
Bu video, Alzheimer hastalığının orta evresinde hasta bakımını konu alan serinin ilk bölümüdür. Seri, hastalığın bu döneminde bakım sorumluluğunu üstlenen aile üyelerine ve bakım verenlere yönelik hazırlanmıştır. Sayfada video dışında ayrıntılı bir metin bulunmuyor; bölümler birlikte izlendiğinde orta evre bakımına dair konular bir bütün halinde takip edilebilir.