Demans ve Alzheimer
Evde Olmayan İnsanları Görmek: Lewy Cisimcikli Demansı Nasıl Tanırız?
Öne çıkanlar
- Tanıda dört özellik önemlidir: görsel halüsinasyonlar, dikkat dalgalanmaları, hareket yavaşlığı-katılık ve REM uykusu davranış bozukluğu.
- Her halüsinasyon demans değildir; enfeksiyon, susuzluk, ilaçlar, deliryum ve Charles Bonnet sendromu da neden olabilir.
- Bazı antipsikotik ilaçlara ciddi hassasiyet gelişebilir; tanı acil servis dahil her başvuruda bildirilmelidir.
- Gördüklerini tartışmak yerine duyguyu önemsemek, ışığı düzenlemek ve sakin bir alana geçmek yardımcı olabilir.
Bir akşam babanızın boş koltuğu göstererek şöyle dediğini düşünün:
“Şu çocuklar neden hâlâ burada oturuyor?”
Oysa evde çocuk yok.
Bir başka gün anneniz, odada tanımadığı insanların dolaştığını söylüyor. Siz kimseyi görmüyorsunuz ama onun anlatımı oldukça ayrıntılı.
Böyle bir durum aileyi kaygılandırabilir:
“Rüya mı görüyor?”
“İlaçlarından olabilir mi?”
“Demans belirtisi mi?”
Evde olmayan insanları görmek tek başına bir hastalığın tanısını koydurmaz. Ancak özellikle başka belirtilerle birlikte görüldüğünde, Lewy cisimcikli demans açısından önemli bir ipucu olabilir.
Lewy cisimcikli demans nedir?
Lewy cisimcikli demans, beyinde “alfa-sinüklein” adlı proteinin anormal birikimiyle ilişkili, düşünme, dikkat, hareket ve uyku gibi farklı işlevleri etkileyebilen bir hastalıktır.
Alzheimer hastalığından farklı bir klinik örüntü gösterebilir. Başlangıçta unutkanlık her zaman en belirgin yakınma olmayabilir; dikkat, planlama ve görsel-mekânsal becerilerdeki güçlükler daha belirgin olabilir.
Hangi belirtiler birlikte düşünülmeli?
Tanıda özellikle dört özellik önem taşır:
1. Tekrarlayan, ayrıntılı görsel halüsinasyonlar
Kişi olmayan insanları, çocukları veya hayvanları görebilir. Bazen bunların gerçek olmadığını fark eder; bazen de tamamen gerçek olduğunu kabul eder.
2. Dikkat ve uyanıklıkta belirgin dalgalanmalar
Bir zaman diliminde konuşmaya rahatça katılırken, başka bir zamanda belirgin biçimde dalgın ya da uykulu olabilir. Aile bu farkı “Bazen çok iyi, bazen de bize ulaşamıyor gibi” diye anlatabilir.
3. Hareketlerde yavaşlama ve katılık
Yürümenin yavaşlaması, adımların küçülmesi veya kaslarda sertlik görülebilir. Titreme mutlaka bulunmak zorunda değildir.
4. Uykuda rüyaları hareketlerle yaşama
Kişi rüyasında koşuyor veya kendini savunuyormuş gibi bağırabilir, tekme ya da yumruk atabilir. REM uykusu davranış bozukluğu denilen bu durum, bilişsel belirtilerden yıllar önce başlayabilir.
Bu özelliklerin birlikte değerlendirilmesi önemlidir; tek bir belirtiyle tanı konulmaz.
“Dün çok iyiydi, bugün neden böyle?”
Dalgalanmalar aile için kafa karıştırıcıdır. Yakınınızın iyi bir sohbet ettiği günün ardından zorlandığını görmek, bazen belirtilerin isteğe bağlı olduğu düşüncesini doğurabilir.
Oysa dikkat ve uyanıklık düzeyi hastalık nedeniyle değişebilir. Bir muayenede iyi görünmesi, evde yaşanan güçlüklerin önemsiz olduğu anlamına gelmez.
Bununla birlikte, alışılmış durumundan ani ve belirgin kötüleşmeyi yalnızca hastalığın dalgalanmasına bağlamamalıyız.
Her görsel halüsinasyon demans mıdır?
Hayır.
Enfeksiyonlar, susuzluk, bazı ilaçlar ve deliryum gibi durumlar da halüsinasyonlara yol açabilir. Belirgin görme kaybında görülebilen Charles Bonnet sendromu gibi farklı nedenler de değerlendirilmelidir.
Özellikle saatler veya günler içinde başlayan yeni kafa karışıklığı, olağandışı uykuya eğilim, ateş ya da genel durum bozulması varsa, gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Tanı nasıl konur?
Önce kişinin ve ailesinin anlatımı dinlenir. Belirtilerin ne zaman başladığı, birbirini hangi sırayla izlediği ve günlük yaşamı nasıl etkilediği araştırılır.
Nörolojik muayene, bilişsel değerlendirme, kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi ve gerektiğinde görüntüleme yapılır. Seçilmiş hastalarda dopamin taşıyıcı görüntüleme veya uyku incelemesi gibi testlerden yararlanılabilir.
Tanı, yalnızca MR görüntüsüne veya tek bir test sonucuna dayanmaz. Klinik tablo ile incelemeler birlikte yorumlanır.
Alzheimer veya Parkinson hastalığıyla karıştırılabilir mi?
Evet.
Lewy cisimcikli demans ile Parkinson hastalığına bağlı demans, ilişkili hastalık süreçleridir. Ayrımda hareket belirtilerinin ve bilişsel güçlüklerin başlangıç sırası önem taşır.
Ayrıca Alzheimer hastalığına ait değişiklikler aynı kişide de görülebilir. Bu nedenle her hastayı tek bir belirtiye göre sınıflandırmaya çalışmak yerine, tüm öyküyü değerlendirmek gerekir.
Aile o anda nasıl yaklaşmalı?
Yakınınız odada olmayan birini gördüğünü söylediğinde hemen tartışmaya başlamak zorunda değilsiniz.
“Saçmalama, burada kimse yok!” demek yerine:
“Ben şu anda kimseyi görmüyorum. Ama bunun seni korkuttuğunu anlıyorum. Yanındayım” diyebilirsiniz.
Önce korkup korkmadığını, gördüklerinin onu rahatsız edip etmediğini anlamaya çalışın. Aydınlatmayı düzenlemek, gölgeleri azaltmak ve daha sakin bir alana geçmek yardımcı olabilir.
Kişinin yaşadığı duyguyu önemsemek, gördüklerinin gerçek olduğunu onaylamak anlamına gelmez.
Her halüsinasyon için ilaç gerekir mi?
Her zaman gerekmez.
Kişiyi korkutmayan ve güvenliği etkilemeyen halüsinasyonlarda yaklaşım farklı olabilir. Rahatsızlık, davranış değişikliği veya tehlike varsa, tedavi planı yeniden değerlendirilir.
Bu hastalıkta özellikle önemli bir konu, bazı antipsikotik adı verilen bu tür belirtileri rahatlatıcı ilaçlara karşı ciddi hassasiyet gelişebilmesidir. Belirgin katılık, aşırı uyku hali, bilinç bulanıklığı ve ağır reaksiyonlar görülebilir.
Bu nedenle, acil servis dâhil her sağlık başvurusunda Lewy cisimcikli demans tanısını veya şüphesini sağlık ekibine bildirin. İlaçları kendi başınıza başlatmayın veya kesmeyin.
Tedavide hedefimiz nedir?
Bilişsel belirtiler, hareket güçlükleri, uyku sorunları, düşmeler ve tansiyon sorunları birlikte ele alınır. Bazı ilaçlar düşünme ve davranış belirtilerine yardımcı olabilir; ancak bir belirtiyi iyileştiren tedavi diğerini kötüleştirebildiğinden dikkatli takip gerekir.
Fizyoterapi, ev güvenliği, düzenli günlük yaşam ve bakım verenin desteklenmesi de önemlidir.
Sevgili okurlar,
Yakınınızın sizin görmediğiniz insanları gördüğünü söylemesi, hemen düzeltmeniz gereken bir konuşma hatası değildir. Önce ne yaşadığını anlamamız gerekir.
Görsel halüsinasyonlara, dikkat dalgalanmalarına, rüyaları hareketlerle yaşama veya hareketlerde yavaşlamaya eşlik ediyorsa, bunları hekiminizle paylaşın. Doğru tanı, daha uygun ve güvenli bir bakım planının başlangıcıdır.
Bu yazıda yanıtlanan sorular
Lewy cisimcikli demans nedir?
Lewy cisimcikli demans, beyinde “alfa-sinüklein” adlı proteinin anormal birikimiyle ilişkili, düşünme, dikkat, hareket ve uyku gibi farklı işlevleri etkileyebilen bir hastalıktır. Alzheimer hastalığından farklı bir klinik örüntü gösterebilir. Başlangıçta unutkanlık her zaman en belirgin yakınma olmayabilir; dikkat, planlama ve görsel-mekânsal becerilerdeki güçlükler daha belirgin olabilir.
Yazıdaki bölüme git ↓Hangi belirtiler birlikte düşünülmeli?
Tanıda özellikle dört özellik önem taşır:
Yazıdaki bölüme git ↓Her görsel halüsinasyon demans mıdır?
Enfeksiyonlar, susuzluk, bazı ilaçlar ve deliryum gibi durumlar da halüsinasyonlara yol açabilir. Belirgin görme kaybında görülebilen Charles Bonnet sendromu gibi farklı nedenler de değerlendirilmelidir. Özellikle saatler veya günler içinde başlayan yeni kafa karışıklığı, olağandışı uykuya eğilim, ateş ya da genel durum bozulması varsa, gecikmeden tıbbi yardım alınmalıdır.
Yazıdaki bölüme git ↓Tanı nasıl konur?
Önce kişinin ve ailesinin anlatımı dinlenir. Belirtilerin ne zaman başladığı, birbirini hangi sırayla izlediği ve günlük yaşamı nasıl etkilediği araştırılır. Nörolojik muayene, bilişsel değerlendirme, kullanılan ilaçların gözden geçirilmesi ve gerektiğinde görüntüleme yapılır. Seçilmiş hastalarda dopamin taşıyıcı görüntüleme veya uyku incelemesi gibi testlerden yararlanılabilir.
Yazıdaki bölüme git ↓Alzheimer veya Parkinson hastalığıyla karıştırılabilir mi?
Lewy cisimcikli demans ile Parkinson hastalığına bağlı demans, ilişkili hastalık süreçleridir. Ayrımda hareket belirtilerinin ve bilişsel güçlüklerin başlangıç sırası önem taşır. Ayrıca Alzheimer hastalığına ait değişiklikler aynı kişide de görülebilir. Bu nedenle her hastayı tek bir belirtiye göre sınıflandırmaya çalışmak yerine, tüm öyküyü değerlendirmek gerekir.
Yazıdaki bölüme git ↓Aile o anda nasıl yaklaşmalı?
Yakınınız odada olmayan birini gördüğünü söylediğinde hemen tartışmaya başlamak zorunda değilsiniz. “Saçmalama, burada kimse yok!” demek yerine: “Ben şu anda kimseyi görmüyorum. Ama bunun seni korkuttuğunu anlıyorum. Yanındayım” diyebilirsiniz.
Yazıdaki bölüme git ↓Her halüsinasyon için ilaç gerekir mi?
Kişiyi korkutmayan ve güvenliği etkilemeyen halüsinasyonlarda yaklaşım farklı olabilir. Rahatsızlık, davranış değişikliği veya tehlike varsa, tedavi planı yeniden değerlendirilir. Bu hastalıkta özellikle önemli bir konu, bazı antipsikotik adı verilen bu tür belirtileri rahatlatıcı ilaçlara karşı ciddi hassasiyet gelişebilmesidir. Belirgin katılık, aşırı uyku hali, bilinç bulanıklığı ve ağır reaksiyonlar görülebilir.
Yazıdaki bölüme git ↓Tedavide hedefimiz nedir?
Bilişsel belirtiler, hareket güçlükleri, uyku sorunları, düşmeler ve tansiyon sorunları birlikte ele alınır. Bazı ilaçlar düşünme ve davranış belirtilerine yardımcı olabilir; ancak bir belirtiyi iyileştiren tedavi diğerini kötüleştirebildiğinden dikkatli takip gerekir.
Yazıdaki bölüme git ↓Acil durum: Ani başlayan konuşma bozukluğu, yüzde kayma, tek taraflı güçsüzlük ya da hayatınızın en şiddetli baş ağrısında beklemeden 112’yi arayın. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz.

Prof. Dr. Aynur Özge
Nöroloji Uzmanı · Algoloji ve Klinik Nörofizyoloji Yan Dal Uzmanı. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği (IHS) yönetim kurulunda görev yaptı (2019–2025); çocuk ve ergen baş ağrıları, migren ve demans üzerine kitapları ve yüzlerce bilimsel yayını vardır.
Son güncelleme: 9 Kasım 2026. Yayın ilkelerimiz · Özgeçmiş


