50 terim
Nöroloji sözlüğü
Aura, CGRP, EEG, EMG, nöropati, hafif bilişsel bozukluk ve daha fazlası: nörolojide sık geçen terimlerin sade Türkçe tanımları.
A
- Algoloji
- Ağrının tanı ve tedavisiyle ilgilenen tıp dalıdır; Türkiye'de nöroloji ve anesteziyoloji gibi uzmanlıkların yan dalıdır. Kronik ağrılarda ilaç tedavisinin yanı sıra sinir blokları gibi girişimsel yöntemlerden de yararlanır. Sinir Ağrısı (Nöropatik Ağrı) rehberi →
- Allodini
- Normalde ağrı yaratmayan bir uyaranın (hafif dokunma, saç tarama, giysi teması gibi) ağrılı hissedilmesidir. Migren ataklarında ve nöropatik ağrıda görülebilir. Sinir Ağrısı (Nöropatik Ağrı) rehberi →
- Alzheimer hastalığı
- Beyindeki sinir hücrelerinin zamanla hasar görmesiyle ortaya çıkan, bellek kaybı, bilişsel gerileme ve davranış değişiklikleriyle seyreden ilerleyici bir beyin hastalığıdır. Demansın en sık nedenlerinden biridir. Unutkanlık, Demans, Alzheimer rehberi →
- Amiyotrofik lateral skleroz (ALS)
- Kas hareketini sağlayan sinir hücrelerinin (motor nöronlar) zamanla hasar gördüğü, ilerleyici kas güçsüzlüğü ve erimesiyle seyreden bir motor nöron hastalığıdır. Konuşma, yutma ve solunum kasları da etkilenebilir. Motor Nöron Hastalığı (ALS) rehberi →
- Arteriyovenöz malformasyon (AVM)
- Beyin gelişimi sırasında atardamarlar ile toplardamarlar arasında oluşan anormal bağlantılardan meydana gelen doğuştan damar yumağıdır. Kanama, nöbet veya baş ağrısıyla fark edilebilir; tedavi yerleşimine ve tipine göre planlanır. Beyin Damar Hastalıkları (Beyin Krizi, Felç) rehberi →
- Atak tedavisi
- Migren gibi ataklarla seyreden hastalıklarda, başlamış olan atağı sonlandırmaya veya hafifletmeye yönelik tedavidir. Atağın erken döneminde uygulanması etkinliği artırabilir. Migren rehberi →
- Aura
- Bazı migren hastalarında baş ağrısından önce ya da ağrıyla birlikte ortaya çıkan, genellikle dakikalar içinde gelişip geçen geçici nörolojik belirtilerdir. En sık görme alanında zigzag çizgiler, ışık parlamaları veya görme kaybı şeklinde olur; uyuşma veya konuşma güçlüğü de görülebilir. Migren rehberi →
B
- Bell paralizisi
- Yüzün mimik hareketlerini sağlayan yüz sinirinin (fasiyal sinir) etkilenmesiyle ortaya çıkan, genellikle ani başlayan ve tek taraflı yüz felcidir. Nedeni tam olarak bilinmez. Yüz Felci (Bell Paralizisi) rehberi →
- Benign paroksismal pozisyonel vertigo (BPPV)
- İç kulaktaki yarım daire kanallarına kayan küçük kristallerin yol açtığı, baş pozisyonu değiştirildiğinde ortaya çıkan kısa süreli baş dönmesi ataklarıdır. Özel baş manevralarıyla çoğunlukla kısa sürede düzeltilebilir. Baş Dönmesi (Vertigo) rehberi →
- Beyin sisi
- Dikkat dağınıklığı, zihinsel yavaşlık ve odaklanma güçlüğüyle tarif edilen bir yakınmadır; tek başına bir hastalık tanısı değildir. Yorgunluk, uyku sorunları ve kronik ağrı gibi durumlara eşlik edebilir ve ilerleyici bellek kaybıyla seyreden demanstan farklıdır. Unutkanlık, Demans, Alzheimer rehberi →
- Bilişsel (kognitif) rezerv
- Eğitim, zihinsel uğraşlar ve sosyal etkileşimle yaşam boyunca oluşan, beynin hasara rağmen işlevlerini sürdürebilme kapasitesidir. Yüksek bilişsel rezerv, demans belirtilerinin daha geç ortaya çıkmasıyla ilişkilendirilir. Unutkanlık, Demans, Alzheimer rehberi →
- Botulinum toksini (Botox)
- Sinir uçlarından bazı kimyasal habercilerin salınımını engelleyen bir proteindir. Kronik migrende belirli bir protokole göre baş, yüz ve boyun bölgesine uygulanarak atakların azaltılmasında kullanılır. Kronik Migrende Botox Uygulama rehberi →
C
- CGRP
- Kalsitonin geniyle ilişkili peptid; migren atakları sırasında salınan ve ağrı ile damar genişlemesinde rol oynayan bir maddedir. CGRP'yi veya reseptörünü hedefleyen monoklonal antikorlar ve gepantlar, migren tedavisinde kullanılan yeni ilaç gruplarıdır. Migren rehberi →
D
- Demans
- Bellek, düşünme, dil ve karar verme gibi bilişsel işlevlerin günlük yaşamı etkileyecek düzeyde bozulmasını tanımlayan genel bir terimdir. Alzheimer hastalığı, vasküler demans ve Parkinson demansı farklı nedenlerine örnektir. Unutkanlık, Demans, Alzheimer rehberi →
- Diyabetik nöropati
- Şeker hastalığında, kan şekerinin uzun süre iyi kontrol edilmemesine bağlı olarak sinir uçlarında gelişen hasardır. El ve ayaklarda uyuşma, karıncalanma, yanma, ağrı ve güçsüzlükle kendini gösterebilir. İç Organ Hastalıklarının Sinir Sistemi Etkileri rehberi →
E
- EEG (elektroensefalografi)
- Beynin elektriksel etkinliğinin saçlı deriye yerleştirilen elektrodlarla kaydedildiği ağrısız bir testtir. Başta epilepsi olmak üzere pek çok hastalığın tanı ve takibinde kullanılır. Klinik Nörofizyolojinin İki Ana Kolu EEG ve EMG rehberi →
- EMG (elektronöromiyografi)
- Sinirlerin iletim hızını ve kasların elektriksel etkinliğini inceleyen testtir; sinir iletim çalışması ve iğne EMG olmak üzere iki bölümden oluşur. Nöropati, sinir sıkışması, fıtık, kas ve motor nöron hastalıklarının tanısında kullanılır. Klinik Nörofizyolojinin İki Ana Kolu EEG ve EMG rehberi →
- Epilepsi nöbeti
- Beyin kabuğunun bir bölümünde ya da tamamında ortaya çıkan anormal ve aşırı elektriksel etkinliğin yol açtığı geçici belirtilerdir. Kasılma, bilinç kaybı, dalma veya duyusal değişiklikler şeklinde görülebilir. Epilepsi (Sara Hastalığı) rehberi →
F
- Fibromiyalji
- Uzun süreli ve yaygın kas-iskelet ağrısına yorgunluk, uyku bozukluğu ve bellek yakınmalarının eşlik ettiği, fonksiyonel sendromlar arasında sayılan bir tablodur. Tanı yakınmalar ve muayeneyle konur. Fibromyalji rehberi →
- Fotofobi
- Işığa karşı aşırı hassasiyet, yani ışığın rahatsız edici ya da ağrılı algılanmasıdır. Migren ataklarının sık görülen bir eşlikçisidir. Migren rehberi →
G
- Gepant
- CGRP reseptörünü engelleyerek etki eden, ağızdan kullanılan yeni bir migren ilacı grubudur. Bu gruptaki ilaçların bazıları atak tedavisinde, bazıları atakları önlemede kullanılır. Migren rehberi →
- Gerilim tipi baş ağrısı
- Başın her iki yanında bant gibi sıkıştırıcı ya da baskı şeklinde hissedilen, genellikle hafif-orta şiddette olan ve fiziksel etkinlikle artmayan bir baş ağrısı türüdür. Toplumda sık görülen baş ağrılarındandır. Baş Ağrısı rehberi →
- Glifatik sistem
- Beyindeki atık maddelerin beyin-omurilik sıvısı aracılığıyla uzaklaştırılmasına yardımcı olan temizlik sistemidir. En etkin olarak derin uyku sırasında çalıştığı düşünülmektedir.
H
- Hafif bilişsel bozukluk
- Bellek veya diğer bilişsel işlevlerde yaşıtlara göre belirgin ve testlerle gösterilebilen bir azalma olmasına karşın günlük yaşam bağımsızlığının korunduğu durumdur. Bazı kişilerde demansa ilerleyebildiği için izlenmesi önerilir. Unutkanlık, Demans, Alzheimer rehberi →
İ
- İlaç aşırı kullanım baş ağrısı
- Ağrı kesici veya migren atak ilaçlarının uzun süre ve sık kullanılmasına bağlı olarak baş ağrısının sıklaşması ve süreğenleşmesidir. Ağrı kesici baş ağrısı olarak da bilinir; tedavisinde ilaç kullanımının hekim kontrolünde düzenlenmesi gerekir. Baş Ağrısı rehberi →
- İnme
- Beyni besleyen bir damarın tıkanması ya da yırtılıp kanaması sonucu beyin dokusunun ani hasar görmesidir. Halk arasında felç ya da beyin krizi olarak bilinir ve acil tedavi gerektirir. Beyin Damar Hastalıkları (Beyin Krizi, Felç) rehberi →
K
- Karpal tünel sendromu
- El bileğindeki karpal tünel adı verilen kanalda median sinirin sıkışmasıyla oluşan, en sık görülen sinir sıkışmasıdır. İlk üç parmakta uyuşukluk, el ağrısı ve kavrama güçsüzlüğüyle kendini gösterir. Sinir Sıkışması (Tuzak Nöropatisi) rehberi →
- Kronik migren
- En az üç aydır ayda 15 gün veya daha fazla baş ağrısı olması ve bu günlerin en az 8'inde migren özelliklerinin bulunmasıdır. Halk arasında müzmin migren olarak da anılır. Kronik Migrende Botox Uygulama rehberi →
M
- Meniere hastalığı
- İç kulaktaki sıvı sistemiyle ilgili bir sorun sonucu tekrarlayan baş dönmesi atakları, kulak çınlaması ve giderek belirginleşen işitme kaybıyla seyreden bir hastalıktır. Kulak burun boğaz uzmanlarınca takip edilir. Baş Dönmesi (Vertigo) rehberi →
- Multipl skleroz (MS)
- Bağışıklık sistemindeki bir aksaklıkla ilişkili olarak beyin ve omurilikte ataklar halinde iltihap ve plak oluşumuyla seyreden bir hastalıktır. Görme, his, hareket ve denge gibi işlevler etkilenebilir. Multipl Skleroz (MS) rehberi →
- Myastenia gravis
- Sinir ile kas arasındaki iletimin bağışıklık sistemi kaynaklı bir bozukluk nedeniyle aksadığı, yorulmakla artan ve dinlenmekle azalan kas güçsüzlüğüyle seyreden bir hastalıktır. Göz, çiğneme ve yutma kasları sık etkilenir. Myastenia Gravis rehberi →
N
- Nörolongevity
- Beyin sağlığını ve bilişsel işlevleri yaşam boyunca korumayı hedefleyen, “sağlıklı beyinle uzun yaşam” anlamında kullanılan bir kavramdır. Damar sağlığı, uyku, beslenme, hareket ve sosyal yaşam gibi etkenleri birlikte ele alır.
- Nöropati
- Beyin ve omurilik dışındaki (periferik) sinirlerin yapısının ya da işlevinin bozulmasıdır. Uyuşma, karıncalanma, ağrı, güçsüzlük veya otonom işlev bozukluklarıyla kendini gösterebilir; en sık nedeni şeker hastalığıdır. Sinir Ucu İltihaplanması (Nöropatiler) rehberi →
- Nöropatik ağrı
- Sinir sisteminin kendi hasarından ya da işlev bozukluğundan kaynaklanan ağrıdır. Sıklıkla yanma, batma veya elektrik çarpması gibi hissedilir ve standart ağrı kesicilere yeterince yanıt vermez. Sinir Ağrısı (Nöropatik Ağrı) rehberi →
P
- Parkinson hastalığı
- Beyinde dopamin üreten hücrelerin zamanla kaybıyla ortaya çıkan, istirahat titremesi, hareketlerde yavaşlama ve kaslarda sertlikle seyreden ilerleyici bir hastalıktır. Koku kaybı, kabızlık ve uyku sorunları gibi hareket dışı belirtiler de görülebilir. Parkinson Hastalığı rehberi →
- Periferik sinir bloğu
- Ağrıyı ileten belirli bir sinirin çevresine, genellikle lokal anestezik içeren ilaçların enjekte edilmesiyle yapılan girişimsel bir tedavidir. Dirençli migren ve bazı baş ve yüz ağrılarında kullanılır. Migren ve Dirençli Başağrılarında Sinir Blokları rehberi →
- Postdrom
- Migren atağının ağrı evresi geçtikten sonra görülebilen; yorgunluk, halsizlik, dikkat güçlüğü ve duygu durum değişiklikleriyle seyreden toparlanma dönemidir. Migren rehberi →
- Profilaktik (koruyucu) tedavi
- Ataklarla seyreden hastalıklarda atakların sıklığını ve şiddetini azaltmak amacıyla düzenli olarak uygulanan koruyucu tedavidir. Migrende koruyucu ilaçlar, Botox ve bazı girişimsel yöntemler bu amaçla kullanılabilir. Migren rehberi →
S
- Servikojenik baş ağrısı
- Kaynağı boyundaki eklem, kas veya sinir yapıları olan ve başa yayılan ağrıdır. Genellikle tek taraflıdır ve boyun hareketleriyle ilişkili olabilir. Boyun – Sırt Ağrısı rehberi →
- Status migrainosus
- 72 saatten uzun süren ve günlük yaşamı ciddi biçimde aksatan migren atağıdır. Tıbbi değerlendirme ve tedavi gerektirir. Migren rehberi →
T
- Tetik nokta enjeksiyonu
- Kaslarda elle hissedilebilen, sürekli gergin ve ağrılı düğümlere (tetik noktalar) yapılan enjeksiyon tedavisidir. Boyun-omuz kaynaklı ağrıların eşlik ettiği baş ağrılarında sinir bloklarıyla birlikte uygulanabilir. Migren ve Dirençli Başağrılarında Sinir Blokları rehberi →
- Tetikleyici
- Yatkın kişilerde migren gibi bir atağı başlatabilen iç veya dış etkendir. Uyku düzensizliği, stres, öğün atlama, hormonal değişiklikler, parlak ışık ve bazı gıdalar migrende bilinen tetikleyicilerdendir. Migren rehberi →
- Trigeminal nevralji
- Yüzün duyusunu taşıyan trigeminal sinirle ilişkili olarak yüzün bir yarısında saniyeler süren, elektrik çarpması benzeri şiddetli ağrı ataklarıyla seyreden bir hastalıktır. Yemek yeme, konuşma veya yüze dokunma atakları tetikleyebilir. Sinir Ağrısı (Nöropatik Ağrı) rehberi →
- Triptan
- Migren atağını sonlandırmak için kullanılan, migrene özgü bir ilaç grubudur. Kalp-damar hastalığı olanlarda kullanımı hekim değerlendirmesi gerektirir. Migren rehberi →
- Tuzak nöropatisi
- Kol veya bacaktaki bir sinirin belirli bir bölgede baskı altında kalması ya da mekanik olarak sıkışmasıyla oluşan sinir hasarıdır. Halk arasında sinir sıkışması olarak bilinir; tanıda EMG kullanılır. Sinir Sıkışması (Tuzak Nöropatisi) rehberi →
V
- Vasküler demans
- Geçirilmiş inmeler veya beyindeki küçük damar hasarı gibi beyin damar hastalıklarına bağlı gelişen demans türüdür. Felç sonrası unutkanlık olarak da bilinir. Beyin Damar Hastalıkları (Beyin Krizi, Felç) rehberi →
- Vertigo
- Kişinin kendisinin ya da çevresinin dönüyormuş gibi hissettiği baş dönmesi türüdür. İç kulak, denge siniri veya beyin kaynaklı olabilir; sıklıkla bulantı ve kusma eşlik eder. Baş Dönmesi (Vertigo) rehberi →
- Vestibüler migren
- Baş dönmesi ve denge sorunlarının migrenin bir parçası olarak ortaya çıktığı migren türüdür; vertiginöz migren olarak da adlandırılır. Baş dönmesi baş ağrısıyla birlikte ya da ondan bağımsız görülebilir. Baş Dönmesi (Vertigo) rehberi →
- Vestibüler nörit
- Denge sinirinin genellikle virüslerle ilişkili olduğu düşünülen, mikrobik olmayan iltihabıdır. Günlerce sürebilen baş dönmesi, bulantı ve dengesizlikle seyreder; işitme genellikle etkilenmez. Baş Dönmesi (Vertigo) rehberi →
Z
- Zona sonrası ağrı (postherpetik nevralji)
- Zona (herpes zoster) döküntüleri iyileştikten sonra aynı bölgede süren nöropatik ağrıdır. Yanma, batma veya elektrik çarpması şeklinde hissedilebilir ve ileri yaşta daha sık görülür. Sinir Ağrısı (Nöropatik Ağrı) rehberi →