Demans ve Alzheimer
“Bana Bir Şey Olmaz”: Demans Hastalarını Dolandırıcılıktan Nasıl Koruyabiliriz?
Öne çıkanlar
- Aynı faturayı tekrar ödemek, açıklanamayan çekimler, tekrarlayan alışveriş ya da bağışlar ve yeni tanışılan birine maddi güven uyarı işaretleridir.
- Uyarıları anlatmak yetmez; banka limitleri, bildirimler ve büyük işlemleri önceden belirlenen biriyle doğrulama gibi düzenlemeler gerekir.
- Maddi istismar tanıdık kişilerden de gelebilir; destek veren kişinin işlemleri şeffaf olmalı ve gözden geçirilebilmelidir.
- Şüpheli işlemde banka resmî kanaldan aranmalı, kayıtlar saklanmalı, polis, jandarma veya savcılığa başvurulmalıdır; iade her zaman mümkün olmayabilir.
“Ben yıllarca şirket yönettim. Kimin doğru, kimin yalan söylediğini anlarım.”
“Telefondaki kişi çok güvenilir konuşuyordu. Üstelik bütün bilgilerimi biliyordu.”
“Çocuklarım gereksiz yere endişeleniyor. Ben paramın hesabını bilirim.”
Bu cümleler bazı ailelere tanıdık gelecektir. Hayatı boyunca dikkatli, deneyimli ve hesaplı davranmış bir yakınımızın şüpheli bir telefon görüşmesine inanması, tanımadığı birine para göndermesi veya anlaşılmayan bir belgeyi imzalaması bizi şaşırtabilir.
Ancak demans, yalnızca yakın geçmişi hatırlamayı etkilemez. Riskleri değerlendirme, bir teklifin sonuçlarını öngörme ve karşıdaki kişinin niyetini sorgulama becerileri de değişebilir.
Bu nedenle korunmayı konuşmak için büyük bir para kaybı yaşanmasını beklememeliyiz.
Deneyimli insanlar da neden risk altında olabilir?
Bir para transferinin güvenli olup olmadığına karar vermek, birçok zihinsel beceriyi aynı anda gerektirir. Söylenenleri akılda tutmak, önceki bilgilerle karşılaştırmak, tutarsızlıkları fark etmek ve acele etmeden karar vermek gerekir.
Demans bu becerileri etkileyebilir. Kişi gündelik sohbetini sürdürebilir, alışveriş yapabilir ve bazı hesaplarını doğru yönetebilirken karmaşık bir finansal işlemde zorlanabilir. Para yönetimindeki değişiklikler bazen hastalığın erken belirtileri arasında yer alır.
Dolayısıyla geçmişte başarılı bir iş yaşamının olması, bugünkü karar verme becerilerinin mutlaka aynı kaldığını göstermez.
Öte yandan, dolandırılmak tek başına demans belirtisi değildir. Her yaştan ve eğitim düzeyinden insan dolandırıcılığın hedefi olabilir.
“Bana bir şey olmaz” demek her zaman inatçılık mı?
Kişi yaşadığı güçlüğü fark etmiyor olabilir. Bazen de bağımsızlığını kaybetmekten korktuğu için sorunları saklayabilir.
Aile “Seni korumak istiyoruz” derken kendisi “Artık bana güvenmiyorlar” diye hissedebilir. Bu nedenle konuşmanın dili önemlidir.
“Sen artık bunları anlayamıyorsun” yerine şöyle başlayabiliriz:
“Dolandırıcılık yöntemleri çok değişti. Hepimiz için bir kontrol kuralı koyalım; önemli işlemleri birlikte doğrulayalım.”
Bu yaklaşım, kişiyi suçlamadan ortak bir güvenlik alışkanlığı oluşturmayı kolaylaştırabilir.
Hangi değişiklikler dikkatimizi çekmeli?
Tek bir olaydan çok, kişinin önceki alışkanlıklarından farklılaşan örüntülere bakmak gerekir:
- Aynı faturayı tekrar ödemek veya faturaları biriktirmek.
- Açıklanamayan para çekimleri ve yeni para transferleri.
- Gereksiz, tekrarlayan alışverişler veya bağışlar.
- Yeni tanışılan bir kişiye hızla maddi güven duymak.
- Hesap hareketlerini açıklamakta zorlanmak veya para konuşulduğunda belirgin huzursuzluk yaşamak.
Bu belirtiler suçlama nedeni değil, destek ihtiyacını değerlendirme fırsatıdır.
Sadece “Kimseye inanma” demek neden yetmez?
Dolandırıcılar çoğu zaman düşünmek için zaman bırakmaz. Korku, otorite, yakınlık veya kazanç vaadi üzerinden baskı kurarlar:
“Şimdi işlem yapmazsanız hesabınız kapanacak.”
“Bu görüşmeyi kimseye söylemeyin.”
“Yakınınızın acilen paraya ihtiyacı var.”
Belleği ve muhakemesi etkilenen biri, daha önce konuşulan uyarıları o anda hatırlayamayabilir. Bu yüzden yalnızca bilgi vermek yerine, işlemin hemen gerçekleşmesini zorlaştıran koruyucu düzenlemeler gerekir.
Günlük yaşamda nasıl bir güvenlik planı kurabiliriz?
Mümkün olduğunca kişinin katılımıyla, ihtiyaçlarına uygun adımlar belirleyin:
- Bankayla görüşerek uygun işlem limitlerini ve bildirim seçeneklerini değerlendirin.
- Düzenli ödemeleri, kontrolü sürdürülebilecek biçimde planlayın.
- Büyük alışveriş ve transferlerde önceden belirlenmiş bir kişiye danışma alışkanlığı oluşturun.
- Telefonun istenmeyen arama ve mesaj filtrelerini birlikte düzenleyin.
- Şifrelerin ve tek kullanımlık doğrulama kodlarının telefonda veya mesajla paylaşılmaması kuralını hatırlatın.
- Gelen aramadaki numaraya güvenmek yerine görüşmeyi bitirip kurumu bilinen resmî numarasından arayın.
Bankanın sunduğu olanaklar değişebilir. Bildirim alma, hesaba erişme ve işlem yapma yetkisinin aynı şey olmadığını da açıklığa kavuşturun. Düzenlemeler, kişinin rızası ve gerekli hukuki yetkiler çerçevesinde yapılmalıdır.
Evde görünür bir yere şu kısa hatırlatma konabilir:
“Para veya şifre istenirse: İşlem yapma. Görüşmeyi bitir. Birlikte doğrulayalım.”
Ancak hastalık ilerledikçe yazılı hatırlatmaların tek başına yeterli olmayabileceğini unutmayın.
Tanı kondu diye bütün parasını elinden almak gerekir mi?
Demans tanısı, kişinin bütün kararları veremediği anlamına gelmez. Günlük küçük alışverişlerle yüksek tutarlı bir sözleşmenin gerektirdiği beceriler farklıdır.
Destek, kişinin yapabildiklerini koruyacak ve risklerini azaltacak ölçüde düzenlenmelidir. Erken dönemde, kendisi karar sürecine katılabiliyorken gelecekte kimin nasıl yardımcı olacağını konuşmak değerlidir.
Banka işlemleri, temsil ve mal varlığına ilişkin düzenlemelerde Türkiye’de geçerli seçenekler için hukuk uzmanından görüş alınmalıdır. Aile yakını olmak, bütün işlemleri yapma yetkisi bulunduğu varsayımına dönüşmemelidir.
Tehlike her zaman yabancılardan mı gelir?
Ne yazık ki maddi istismar tanıdık kişilerden de gelebilir. Kişiyi baskıyla para vermeye yönlendirmek, parasını kendi ihtiyaçları için kullanmak veya anlamadığı belgeleri imzalatmak da dikkatle ele alınmalıdır.
Koruma planı bu nedenle şeffaf olmalı: Harcamalar kaydedilmeli, kişinin yararı gözetilmeli ve destek veren kişinin işlemleri gerektiğinde gözden geçirilebilmelidir.
Şüpheli bir işlem olduysa ne yapalım?
Önce sakin kalın. “Sana söylemiştik” demek, sonraki olayların gizlenmesine yol açabilir.
Bankayla gecikmeden, resmî iletişim kanalı üzerinden görüşün. İşlemin durdurulması veya geri çağrılması seçeneklerini sorun; para iadesinin garanti olmadığını bilin. Mesajları, dekontları ve arama bilgilerini silmeden saklayın. Polis, jandarma veya savcılığa başvurun.
Kendini polis veya savcı olarak tanıtan bir kişinin telefonla para istemesi, önemli bir dolandırıcılık işaretidir. Adalet Bakanlığı da bu konuda açıkça uyarıyor.
Sevgili okurlar,
Demansla yaşayan birini korumak, onun yerine her kararı vermek anlamına gelmez. İhtiyaç duyduğu desteği zamanında sağlamak, güven duygusunu ve yapabildiği işleri korumaya çalışmaktır.
En yararlı konuşma, bir kaybın ardından yapılan bir hesaplaşma değil; henüz sorun yaşanmadan birlikte kurulan bir güvenlik planıdır.
Bu yazıda yanıtlanan sorular
Deneyimli insanlar da neden risk altında olabilir?
Bir para transferinin güvenli olup olmadığına karar vermek, birçok zihinsel beceriyi aynı anda gerektirir. Söylenenleri akılda tutmak, önceki bilgilerle karşılaştırmak, tutarsızlıkları fark etmek ve acele etmeden karar vermek gerekir.
Yazıdaki bölüme git ↓Hangi değişiklikler dikkatimizi çekmeli?
Tek bir olaydan çok, kişinin önceki alışkanlıklarından farklılaşan örüntülere bakmak gerekir: Aynı faturayı tekrar ödemek veya faturaları biriktirmek. Açıklanamayan para çekimleri ve yeni para transferleri. Gereksiz, tekrarlayan alışverişler veya bağışlar.
Yazıdaki bölüme git ↓Sadece “Kimseye inanma” demek neden yetmez?
Dolandırıcılar çoğu zaman düşünmek için zaman bırakmaz. Korku, otorite, yakınlık veya kazanç vaadi üzerinden baskı kurarlar: “Şimdi işlem yapmazsanız hesabınız kapanacak.” “Bu görüşmeyi kimseye söylemeyin.” “Yakınınızın acilen paraya ihtiyacı var.”
Yazıdaki bölüme git ↓Günlük yaşamda nasıl bir güvenlik planı kurabiliriz?
Mümkün olduğunca kişinin katılımıyla, ihtiyaçlarına uygun adımlar belirleyin: Bankayla görüşerek uygun işlem limitlerini ve bildirim seçeneklerini değerlendirin. Düzenli ödemeleri, kontrolü sürdürülebilecek biçimde planlayın.
Yazıdaki bölüme git ↓Tanı kondu diye bütün parasını elinden almak gerekir mi?
Demans tanısı, kişinin bütün kararları veremediği anlamına gelmez. Günlük küçük alışverişlerle yüksek tutarlı bir sözleşmenin gerektirdiği beceriler farklıdır. Destek, kişinin yapabildiklerini koruyacak ve risklerini azaltacak ölçüde düzenlenmelidir. Erken dönemde, kendisi karar sürecine katılabiliyorken gelecekte kimin nasıl yardımcı olacağını konuşmak değerlidir.
Yazıdaki bölüme git ↓Tehlike her zaman yabancılardan mı gelir?
Ne yazık ki maddi istismar tanıdık kişilerden de gelebilir. Kişiyi baskıyla para vermeye yönlendirmek, parasını kendi ihtiyaçları için kullanmak veya anlamadığı belgeleri imzalatmak da dikkatle ele alınmalıdır. Koruma planı bu nedenle şeffaf olmalı: Harcamalar kaydedilmeli, kişinin yararı gözetilmeli ve destek veren kişinin işlemleri gerektiğinde gözden geçirilebilmelidir.
Yazıdaki bölüme git ↓Şüpheli bir işlem olduysa ne yapalım?
Önce sakin kalın. “Sana söylemiştik” demek, sonraki olayların gizlenmesine yol açabilir. Bankayla gecikmeden, resmî iletişim kanalı üzerinden görüşün. İşlemin durdurulması veya geri çağrılması seçeneklerini sorun; para iadesinin garanti olmadığını bilin. Mesajları, dekontları ve arama bilgilerini silmeden saklayın. Polis, jandarma veya savcılığa başvurun.
Yazıdaki bölüme git ↓Acil durum: Ani başlayan konuşma bozukluğu, yüzde kayma, tek taraflı güçsüzlük ya da hayatınızın en şiddetli baş ağrısında beklemeden 112’yi arayın. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz.

Prof. Dr. Aynur Özge
Nöroloji Uzmanı · Algoloji ve Klinik Nörofizyoloji Yan Dal Uzmanı. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği (IHS) yönetim kurulunda görev yaptı (2019–2025); çocuk ve ergen baş ağrıları, migren ve demans üzerine kitapları ve yüzlerce bilimsel yayını vardır.
Son güncelleme: 9 Kasım 2026. Yayın ilkelerimiz · Özgeçmiş


