Prof. Dr. Aynur Özge

Bakım verenler

Demanslı Yakınıma Bakarken Ben de Unutkan Oldum: Bakım Verenin Beynini Kim Koruyacak?

YazanYayımlanmaSon güncellemeOkuma4 dk

Öne çıkanlar

  1. Bakım verirken dikkat sürekli bölünür; bazen sorun bilgiyi unutmaktan önce, bilgiyi yeterince dikkatle kaydedememekle başlar.
  2. Gece sık uyanmak uykuyu böler; yetersiz uyku dikkat, ruh hali ve günlük işlevleri etkileyebilir.
  3. İlaçları karıştırma, tanıdık yerde kaybolma, para işlemlerinde yeni hatalar gibi belirtilerde değerlendirme ertelenmemelidir.
  4. 'Bir şeye ihtiyacın olursa ara' yerine 'Salı günü iki saat yanında kalacağım' gibi somut destek teklifleri daha yararlıdır.

“Annemin ilaçlarını hiç aksatmıyorum ama kendi randevumu unuttum.”

“Babam gece birkaç kez kalkıyor. Sabah olduğunda ben de düşünemez hale geliyorum.”

“Eskiden her şeyi kolayca yönetirdim. Şimdi kelimeleri bulamıyorum. Acaba bende de demans mı başladı?”

Demansla yaşayan bir yakınına bakım verenlerin bu kaygısını ciddiye almalıyız. Çünkü bakım sürecinde yalnızca hastanın ihtiyaçları artmaz; bakım verenin uykusu, dikkati, sağlığı ve sosyal yaşamı da değişebilir.

Bakım verirken unutkanlık yaşamak, mutlaka demans geliştiği anlamına gelmez. Ancak “yorgunluktandır” denilerek geçiştirilmemelidir.

Beynimiz aynı anda kaç şeyi taşıyor?

İlaç saatleri, yemek hazırlığı, hastane randevuları, faturalar, gece güvenliği… Bunlara iş ve aile sorumlulukları da eklenebilir.

Böyle bir yaşamda dikkat sürekli bölünür. Bazen sorun, bilginin hafızadan silinmesinden önce başlar: Bilgiyi yeterince dikkatle kaydedemeyiz.

Örneğin, telefonda bir randevu saati konuşurken yakınımızın düşmemesi için ona yetişmeye çalışıyorsak, söylenen saat zihnimizde sağlam biçimde yerleşmeyebilir. Daha sonra “Nasıl unuttum?” diye kendimize kızarız.

Bu örnek bütün unutkanlıkları açıklamaz. Ancak değerlendirmede hafıza kadar dikkat ve günlük yükü de konuşmamız gerektiğini gösterir.

Gece uykusu bölünüyorsa gündüzün yükü artar

Bakım verenler bazen yatakta yeterince zaman geçirir ama dinlenemez. Gece kapı sesini dinlemek, yakınının kalkıp kalkmadığını kontrol etmek veya tekrar tekrar uyanmak uykuyu böler.

Bakım verenlerde uyku sorunları önemli bir sağlık konusudur. Yetersiz uyku; dikkat, ruh hali ve günlük işlevleri etkileyebilir.

Bu nedenle yalnızca “Kaç saat uyuyorsunuz?” sorusu yeterli değildir. “Kaç kez uyanıyorsunuz, yeniden uyuyabiliyor musunuz, sabah dinlenmiş hissediyor musunuz?” diye de sormalıyız.

Stres ve depresyon hafızayı etkileyebilir mi?

Evet. Sürekli endişe, zihnin bir bölümünü devamlı meşgul edebilir. Depresyon, yoğunlaşma, karar verme ve hatırlama güçlükleriyle kendini gösterebilir.

Üstelik depresyon her zaman ağlamak şeklinde yaşanmaz. İsteksizlik, tahammülsüzlük, keyif alamama ve belirgin enerji kaybı da görülebilir. Bellek yakınmalarında ruh sağlığının değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.

“Biraz güçlü ol” demek, bu sorunların tedavisi değildir. Dinlenme olanağı, bakım desteği ve gerektiğinde profesyonel yardım gereklidir.

Bakım vermek demansa mı yol açar?

Böyle kesin bir sonuç çıkaramayız.

Bakım verenlerin kendi bildirimlerine dayanan araştırmalarda unutkanlık ve kafa karışıklığına ilişkin yakınmalar dikkat çekiyor. Ancak bu bulgular, bakım vermenin doğrudan demansa neden olduğunu göstermez. Yaş, sağlık durumu, uyku, ruh hali ve bakımın yoğunluğu gibi birçok etken birlikte rol oynayabilir.

Asıl mesaj, bakım verenin sağlığını da düzenli olarak değerlendirmektir. Yakınımızın hastalığıyla ilgilenirken kendi belirtilerimizi göz ardı etmemeliyiz.

Ne zaman değerlendirme istemeliyiz?

Unutkanlık tekrarlıyorsa, her geçen gün artıyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa, başvuruyu ertelemeyin. Özellikle:

  • İlaçları karıştırma veya aynı dozu tekrar alma.
  • Alışılmış işlerde belirgin zorlanma.
  • Yol bulmada güçlük veya tanıdık bir yerde kaybolma.
  • Fatura ve para işlemlerinde yeni hatalar.
  • Yakınların da fark ettiği ilerleyici değişiklikler.

Değerlendirmede uyku, depresyon, kullanılan ilaçlar ve gerekli görülen diğer tıbbi nedenler ele alınır. Gerektiğinde bilişsel testler yapılır. Unutkanlığın tedavi edilebilir nedenleri bulunabileceği gibi, ayrıca izlenmesi gereken bir bilişsel durum da saptanabilir.

Saatler içinde başlayan belirgin kafa karışıklığı, yeni konuşma bozukluğu veya güçsüzlük, rutin randevuyu beklemeyi gerektiren belirtiler değildir; acil değerlendirme gerektirir.

“Kendinize zaman ayırın” demek neden yetmiyor?

Çünkü birçok bakım verenin yanıtı hazırdır: “Ben ayrılırsam onunla kim kalacak?”

Bu soruya yanıt vermeden yapılan öneriler, kişiye yeni bir görev ve suçluluk duygusu yükleyebilir. İhtiyaç yalnızca zaman yönetimi değil, bakım sorumluluğunun gerçekten paylaşılmasıdır.

“Bir şeye ihtiyacın olursa ara” yerine somut bir teklif daha yararlıdır:

“Salı günü iki saat boyunca yanında kalacağım.”

“Bu hafta hastane ulaşımını ben üstleniyorum.”

“Gece bakımını nasıl paylaşabileceğimizi birlikte planlayalım.”

Bakım verenin dinlenebilmesi için yerine kimin, ne zaman ve hangi sorumlulukla geçeceği belli olmalıdır.

Küçük ama uygulanabilir bir koruma planı

İlk hedef her şeyi değiştirmek değil, yükün bir bölümünü azaltmak olabilir:

  • Görevleri paylaşın: Yemek, alışveriş, randevu ve refakat işlerini isim ve gün belirleyerek dağıtın.
  • Uykuyu plana dahil edin: Güvenli gece düzeni oluşturun; yakının gece davranışları değiştiyse sağlık ekibiyle görüşün.
  • Hafızayı dışarıdan destekleyin: Ortak takvim, ilaç çizelgesi ve hatırlatıcılar kullanın. Bunlar yetersizlik göstergesi değildir.
  • Kendi sağlık randevunuzu koruyun: Muayeneye gidebilmeniz için bakım düzeninizi önceden ayarlayın.
  • Sosyal bağı sürdürün: Kısa bir yürüyüş veya telefon görüşmesi için bile kesintisiz zaman ayırın.

Bakım verenlere yönelik eğitim, psikososyal destek ve bakım sorumluluğuna ara verilmesini sağlayan hizmetler önemlidir. Dünya Sağlık Örgütü de bu desteklerin değerlendirilmesini önerir.

Yardım istemek, sevgiden vazgeçmek değildir

Bakım veren kişi bazen “Onu en iyi ben anlarım” diyerek tüm sorumluluğu üstlenir. Bu duygu anlaşılır; ancak tek başına sürdürülemeyen bir bakım düzeni zamanla herkesi zorlayabilir.

Destek grupları ve bakım eğitimi, zor davranışları anlamaya ve günlük sorunlara çözüm bulmaya yardımcı olabilir. Dünya Sağlık Örgütü’nün iSupport programı da bakım verenlerin bilgi ve becerilerini desteklemek amacıyla geliştirilmiştir.

Sevgili okurlar,

Bakım verenin sağlığı, ancak bakım aksadığında hatırlanacak bir konu değildir. Siz de dinlenmeye, değerlendirmeye ve desteğe ihtiyaç duyabilirsiniz.

Bir sonraki kontrolde yalnızca yakınınızın belirtilerini anlatmayın. “Ben de uyuyamıyorum, unutuyorum ve zorlanıyorum” demek için kendinize yer açın. Bakım planında sizin sağlığınızın da bir yeri olmalı.

Bu yazıda yanıtlanan sorular

Beynimiz aynı anda kaç şeyi taşıyor?

İlaç saatleri, yemek hazırlığı, hastane randevuları, faturalar, gece güvenliği… Bunlara iş ve aile sorumlulukları da eklenebilir. Böyle bir yaşamda dikkat sürekli bölünür. Bazen sorun, bilginin hafızadan silinmesinden önce başlar: Bilgiyi yeterince dikkatle kaydedemeyiz.

Yazıdaki bölüme git ↓
Stres ve depresyon hafızayı etkileyebilir mi?

Evet. Sürekli endişe, zihnin bir bölümünü devamlı meşgul edebilir. Depresyon, yoğunlaşma, karar verme ve hatırlama güçlükleriyle kendini gösterebilir. Üstelik depresyon her zaman ağlamak şeklinde yaşanmaz. İsteksizlik, tahammülsüzlük, keyif alamama ve belirgin enerji kaybı da görülebilir. Bellek yakınmalarında ruh sağlığının değerlendirilmesi bu nedenle önemlidir.

Yazıdaki bölüme git ↓
Bakım vermek demansa mı yol açar?

Böyle kesin bir sonuç çıkaramayız. Bakım verenlerin kendi bildirimlerine dayanan araştırmalarda unutkanlık ve kafa karışıklığına ilişkin yakınmalar dikkat çekiyor. Ancak bu bulgular, bakım vermenin doğrudan demansa neden olduğunu göstermez. Yaş, sağlık durumu, uyku, ruh hali ve bakımın yoğunluğu gibi birçok etken birlikte rol oynayabilir.

Yazıdaki bölüme git ↓
Ne zaman değerlendirme istemeliyiz?

Unutkanlık tekrarlıyorsa, her geçen gün artıyorsa veya günlük yaşamınızı etkiliyorsa, başvuruyu ertelemeyin. Özellikle: İlaçları karıştırma veya aynı dozu tekrar alma. Alışılmış işlerde belirgin zorlanma. Yol bulmada güçlük veya tanıdık bir yerde kaybolma.

Yazıdaki bölüme git ↓

Acil durum: Ani başlayan konuşma bozukluğu, yüzde kayma, tek taraflı güçsüzlük ya da hayatınızın en şiddetli baş ağrısında beklemeden 112’yi arayın. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz.

Prof. Dr. Aynur Özge

Prof. Dr. Aynur Özge

Nöroloji Uzmanı · Algoloji ve Klinik Nörofizyoloji Yan Dal Uzmanı. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği (IHS) yönetim kurulunda görev yaptı (2019–2025); çocuk ve ergen baş ağrıları, migren ve demans üzerine kitapları ve yüzlerce bilimsel yayını vardır.

Son güncelleme: 9 Kasım 2026. Yayın ilkelerimiz · Özgeçmiş

İlgili yazılar

Video · · 1 dk

Alzheimer hastalarının evde bakımı ve kurumsal bakım

Bu video, Alzheimer hastalarının evde bakımı ile kurumsal bakımını ele alıyor. Alzheimer, insanın aklını canından önce alan, ekonomik ve sosyal yükü yüksek bir yaşlılık hastalığıdır. Türkiye’de yaklaşık 1 milyon hasta bulunmakta ve yakınlarıyla birlikte 5 milyon kişi bu hastalıktan doğrudan etkilenmektedir. Ortalama ömrün uzaması ve dünyanın yaşlanması, bakım ihtiyacını giderek daha önemli hale getiriyor.

Yazı · · 3 dk

Unutkanlık mı, Yoğunluk mu? Beynin Erken Uyarı İşaretlerini Tanımak

Her unutkanlık demans belirtisi değildir; yoğunluk, uykusuzluk ve stres bilginin baştan yeterince kaydedilmesini engelleyebilir. Önemli olan değişimin sıklığı, ilerleyici olup olmadığı ve günlük yaşamı etkileyip etkilemediğidir. Değişim aylar içinde artıyorsa, iş, para veya ilaç yönetimi etkileniyorsa ya da yakınlar fark ediyorsa nörolojik değerlendirme düşünülmelidir.

Yazı · · 2 dk

Stres Beyni Neden Yaşlandırır? Kortizol Ve Hafıza İlişkisine Yakından Bakış

Tehlike geçtiği halde kortizol düşmediğinde stres sistemi sürekli aşırı çalışır ve beyinde yıpranmaya yol açar. Kronik yüksek kortizol hafıza merkezi hipokampusu, karar verme merkezi prefrontal korteksi ve amigdalayı etkiler; bir çalışmada kronik stres yaşayanlarda hipokampal hacimde %7’ye varan azalma görüldü. Nefes egzersizleri, düzenli hareket, sosyal bağlar, uyku ve beslenme korumaya yardımcı olur.