2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
“Ağrı serumları”, migrende damar yoluyla verilen magnezyum, B vitaminleri, anti-inflamatuar ajanlar ve lidokain gibi maddeler içeren infüzyonlardır. Sık ve şiddetli atak yaşayan ya da ilaçlarla yeterli kontrol sağlanamayan bazı hastalarda düşünülebilir. Kanıtların çoğu gözlemsel ve küçük çalışmalara dayanır; umut verici bir destek tedavisi olabilir ama mucize reçete değildir ve uygunluğa nöroloji uzmanı karar vermelidir.
CGRP, migren atağı sırasında salınan ve ağrı sinyallerini şiddetlendiren bir moleküldür. Aylık ya da üç aylık enjeksiyonla uygulanan CGRP monoklonal antikorları ve ağızdan alınan gepantlar bu yolu hedefler. Ayda 4 ve üzeri atak yaşayan, klasik tedavilere yanıt alamayan veya triptan kullanamayan hastalarda tercih edilir; çalışmalar atak sıklığını plaseboya göre anlamlı azalttığını gösteriyor.
Tetik noktalar, duruş bozukluğu, stres veya çene sıkma gibi nedenlerle sürekli kasılı kalan ve ağrıyı başa yansıtan kas düğümleridir. Tetik nokta enjeksiyonunda bu noktalara ince iğneyle küçük dozda lokal anestezik veya kas gevşetici uygulanır; işlem 5–10 dakika sürer. Gerilim tipi, boyun kaynaklı ve kas bileşeni olan migren ağrılarında ağrı skorlarını ve ilaç ihtiyacını azaltabilir.
Güncel bir analize göre nörolojik hastalıklar dünyada en fazla özürlülüğe yol açan hastalık grubu oldu ve baş ağrısı bozuklukları listenin başında yer alıyor. Migren, 15–49 yaş arası kadınlarda en çok engelliliğe yol açan ikinci hastalık olarak tanımlanıyor. Erken tanı, yaşam biçimi düzenlemeleri ve uygun hastalarda önleyici tedaviler kronikleşmenin önüne geçmeye yardımcı olabilir.
Kronik migrende botoks (onabotulinum toksin A), sinir uçlarında ağrıyı ileten maddelerin salınımını azaltarak atakların sayısını, süresini ve şiddetini düşürmeyi hedefler. Genellikle 3 ayda bir, 31 noktaya cilt altı enjeksiyonla uygulanır; asıl etki çoğunlukla ikinci uygulamadan sonra belirginleşir. Ayda 15 gün veya daha fazla baş ağrısı olanlarda düşünülür ve yalnızca nöroloji veya algoloji uzmanlarınca uygulanmalıdır.
İlaçlardan yeterli fayda göremeyen, atak sıklığı yüksek migren hastalarında girişimsel tedaviler seçenek olabilir. Büyük oksipital sinir ve SPG blokajları ağrı sinyalini geçici olarak engeller; botoks kronik migrende 3 ayda bir 31 noktaya uygulanır; tetik nokta enjeksiyonları kas kaynaklı ağrıya, ağrı serumları dirençli dönemlere yöneliktir. Ayda 4’ten fazla atak varsa nöroloğa danışılmalıdır.
Beyin yaşı; hafıza, dikkat, problem çözme ve hız gibi bilişsel performansa bakılarak tahmin edilen bir ölçümdür ve kronik stres, uykusuzluk, hareketsizlik, kötü beslenme ve vasküler risklerle gerçek yaştan farklı olabilir. Beyin yaşı testleri bir erken uyarı aracı gibi çalışır. Zihinsel aktivite, düzenli yürüyüş, Akdeniz tipi beslenme ve 7–8 saat uyku beyni genç tutmaya yardımcı olabilir.
Sessiz inflamasyon, belirti vermeyen, düşük düzeyde ama sürekli seyreden ve yaşla artan bir iltihabi süreçtir. Beyinde mikroglia aşırı aktivasyonuna, sinaps hasarına ve beta-amiloid temizliğinin bozulmasına yol açarak demans sürecine katkıda bulunabilir. Anti-inflamatuvar beslenme, bağırsak sağlığı, düzenli hareket, stres yönetimi, kaliteli uyku ve sigaradan uzak durmak bu süreci yavaşlatmaya yardımcı olabilir.
Kronik ağrı yalnızca ağrı merkezini değil; prefrontal korteks, hipokampus ve anterior singulat korteks gibi hafıza, dikkat ve duygu bölgelerini de etkileyerek “bilişsel sis”e yol açabilir. Yaşlanmayla bu etki derinleşebilir. Ağrı tedavi edildiğinde bazı kişilerde bu değişikliklerin geri dönebildiği gösterilmiştir; ilaç, fizik tedavi, egzersiz, uyku ve psikolojik destek önemlidir.
Sirkadiyen ritim, uykuyu, hormonları ve beyin işlevlerini düzenleyen 24 saatlik biyolojik saattir. Bozulduğunda dikkat ve hafıza zayıflar, derin uykuda çalışan glifatik sistem toksik atıkları temizleyemez ve duygu durumu dalgalanır. Her gün aynı saatte yatıp kalkmak, sabah doğal ışığa çıkmak ve akşam ekran ışığını azaltmak ritmi korumaya yardımcı olur.
Yeni araştırmalar, görsel ve işitsel bilgi birlikte sunulduğunda hipokampus ve prefrontal alanların daha aktif olduğunu ve öğrenme ile hatırlamanın kolaylaştığını gösteriyor. Beyin farklı yollardan gelen aynı mesajı daha güvenilir kodlar ve bir “yedekleme” oluşturur. Sesli okumak, anıları hem fotoğraf hem sesle kaydetmek ve bilgiyi şarkılarla eşleştirmek belleği destekleyebilir.
APOE-ε4 taşıyıcılığı veya ailede erken başlangıçlı Alzheimer gibi genetik riskler mutlak değildir; bu genleri taşımak hastalığın ortaya çıkacağı anlamına gelmez. Lancet Commission raporlarına göre demansların %40’a kadarı değiştirilebilir risk faktörleriyle ilişkilidir. İşitme kaybı, tansiyon, diyabet, sigara, depresyon, hareketsizlik ve yalnızlık gibi faktörlere dikkat etmek her risk düzeyinde faydalıdır.