2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Sürekli “açık” kalan beyin uzun süre tehlike modunda kalabilir; bu durum kaygı, uykusuzluk, odaklanma güçlüğü ve yorgunlukla ilişkilidir. Derin nefes, vücut taraması, yavaş ve kontrollü hareket ile sessizlik veya doğa seslerinden oluşan 15 dakikalık bir rutin, dinlen-sindir sistemini aktive ederek stres yanıtını azaltmaya yardımcı olabilir.
Cell Reports Medicine’de yayımlanan bir çalışmada, Alzheimer’lı insan beyinlerinde ve fare modellerinde hücre enerjisi için hayati olan NAD⁺ düzeylerinin azaldığı gösterildi. İki farklı ileri evre fare modelinde NAD⁺ dengesi yeniden sağlandığında patolojik değişiklikler geriledi ve bilişsel toparlanma görüldü. Bulgular hayvan modellerine dayanıyor; insanlarda uygulanabilirlik için klinik çalışmalar gerekiyor.
Demans ve kronik baş ağrısı gibi uzun süreli nörolojik hastalıklarda hasta yakınları duygusal destek, hatırlatıcı ve anlatıcı rolü üstlenir. Empati, doğru bilgiye erişim ve uyku, beslenme, hareket gibi yaşam tarzı alanlarında rehberlik, tedavi uyumunu destekler. Klinik gözlemlere göre birlikte süreci yöneten aileler daha iyi bir gidiş sağlayabiliyor; yakınların yükü de görünür kılınmalıdır.
Ayda 15 günü aşan kronik migren, beynin ağrı merkezlerini yeniden şekillendirebilir ve beyaz cevher lezyonlarının sıklığını artırabilir; bu lezyonlar demans riskini yükseltebilir. Görüntüleme çalışmalarında gri cevher hacminde azalma ile dikkat ve işleyen bellek sorunları bildirilmiştir. Önleyici tedavi, bilişsel destek, damar sağlığı ve psikolojik destek beyni korumaya yardımcı olur.
Beyin MR’ında görülen “beyaz lekeler” (WMH), beyaz cevherdeki küçük damar hasarlarıdır ve yaşla artar. Bilişsel yavaşlama, denge sorunları, inme ve demans riskiyle ilişkili olabilirler. Tamamen ortadan kaldırılamasalar da tansiyon, şeker ve kolesterol kontrolü, düzenli egzersiz, Akdeniz tipi beslenme, sigarayı bırakma ve zihinsel aktiviteyle ilerlemeleri yavaşlatılabilir.
İnme sonrası baş ağrısı iskemik ve hemorajik inmelerde yaklaşık %10–30 oranında görülür; ilk 24 saatte veya haftalar-aylar sonra başlayabilir. Kadınlarda, migren öyküsü olanlarda ve arka dolaşım inmesinde risk daha yüksektir. Tedavi edilmezse rehabilitasyonu zorlaştırabilir ve kronikleşebilir; ilaç, girişimsel yöntemler ve psikolojik destek bütüncül olarak planlanır.
Demans yaşlanmanın kaçınılmaz bir parçası değildir; yaşam tarzı değişiklikleriyle süreç geciktirilebilir. Yüksek tansiyon, tip 2 diyabet, işitme kaybı, depresyon, hareketsizlik, sosyal izolasyon ve düşük zihinsel aktivite dikkat edilmesi gereken yedi faktördür. Tansiyon ve şeker takibi, işitme cihazı, düzenli yürüyüş, sosyal ilişkiler ve yaşam boyu öğrenme beyni korumaya yardımcı olur.
Lecanemab ve donanemab gibi monoklonal antikorlar erken evre Alzheimer’da beta-amiloidi hedefleyerek ilerlemeyi aylarca geciktirebilir; ancak ARIA yan etki riski, evre ve maliyet nedeniyle yalnızca belirli hastalarda iyi takiple önerilir. Uyku, Akdeniz tipi beslenme, hareket ve sosyal etkileşim gibi yaşam tarzı değişiklikleri her birey için ulaşılabilir ve koruyucudur; klinikte başarılı sonuçlar çoğunlukla ikisinin birlikte uygulanmasıyla görülür.
2025, migren alanında önemli gelişmelerin yılı oldu: São Paulo’da düzenlenen IHC 2025 kongresi, International Headache Society’nin kanıta dayalı yeni tedavi kılavuzları ve FDA’nın onayladığı yeni akut tedaviler öne çıktı. Gerçek dünya verilerinin kullanımı arttı; Türkiye’de Migren Dostu İşyeri, Hastane ve Eczane projeleriyle farkındalık çalışmaları sürdürüldü.
2025, demans mücadelesinde bir dönüm noktası oldu: DSÖ üye ülkeleri Demans için Küresel Eylem Planı’nı 2031’e kadar uzattı ve demans ilk kez BM’nin bulaşıcı olmayan hastalıklar bildirgesinde yer aldı. Değiştirilebilir risk faktörleriyle vakaların yaklaşık %45’inin geciktirilebileceği vurgulandı. Yeni tedavilere erişimdeki eşitsizlik ise önemli bir sorun olarak öne çıktı.
Migren ve fibromiyalji, ağrı eşiğinin düştüğü ve merkezi sinir sistemi duyarlılığının arttığı, sıkça birlikte görülen hastalıklardır. Birlikte değerlendirildiklerinde tedavi başarısı artar. Tetik nokta enjeksiyonları, sinir blokajları, fizik tedavi, migrene yönelik önleyici tedaviler ve yeterli uyku, yavaş tempolu egzersiz ve stres yönetimi her iki durumda da yarar sağlayabilir.
Migrende ağrıya dayanmak yerine boyun tutulması, ışığa hassasiyet ve konsantrasyon bozukluğu gibi erken sinyalleri tanıyıp müdahale etmek atağı hafifletebilir. Koruyucu (profilaktik) tedavi atak sıklığını ve şiddetini azaltmayı hedefler; ilaçlar, girişimsel yöntemler ve CGRP odaklı tedaviler seçenekler arasındadır. Sık tekrarlayan ağrı beynin ağrı matriksinde kalıcı değişikliklere yol açabilir.