2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Auralı migrende baş ağrısından önce ya da ağrı sırasında genellikle 5–60 dakika süren geçici nörolojik belirtiler görülür. En sık görsel aura olmak üzere parlayan zigzaglar, renkli cam kırıkları, uyuşma, konuşma güçlüğü veya denge kaybı yaşanabilir. Benzer belirtiler geçici iskemik atak ya da epilepsi gibi durumlarda da görülebileceğinden uzman değerlendirmesi önemlidir; tedavide atak ilaçları, koruyucu tedavi ve yaşam tarzı düzenlemeleri kullanılır.
Kronik sinüzit, sinüs iltihabının 12 haftadan uzun sürmesidir ve uzun süreli burun tıkanıklığı, geniz akıntısı, koku kaybı ve yüzde baskı hissiyle seyreder. Bu tablo migrenle sık karışır; migrende tek taraflı zonklayıcı ağrı, bulantı ve ışık-ses hassasiyeti öne çıkarken sinüzitte daha genel bir baskı hissi vardır. Kronik sinüzit baş ağrısının birincil nedeni değildir ve doğru migren tanısı şikâyetlerin azalmasını sağlayabilir.
Mükemmeliyetçilik, her işi kusursuz yapma arzusudur ve zamanla sürekli kaygıya, ertelemeye ve anın tadını kaçırmaya yol açabilir. Başkalarından da kusursuzluk beklemek ilişkileri yıpratır ve yalnızlığa sürükleyebilir. Süper yaşlıların benimsediği “yeterince iyi” yaklaşımı beklentileri gerçekçi kılarak stresle başa çıkmayı kolaylaştırır, beyin sağlığını ve sosyal bağları destekler.
Müzik, beynin duygu, hafıza, hareket ve dikkatle ilgili bölgelerini birlikte harekete geçirir. Yaşlı bireylerde hafıza kaybı ve bilişsel gerilemeyi yavaşlatabildiği, kortizolü düşürerek stresi azaltabildiği ve moral yükseltebildiği bildiriliyor. Koro, ritim atölyeleri ve müzik dinleme seansları sosyal bağları güçlendirir; sevilen bir şarkıyı dinlemek ya da bir koroya katılmak için hiçbir zaman geç değildir.
Sosyal sorumluluk projelerine katılmak yalnızca ihtiyacı olanlara değil, katılan kişiye de iyi gelir. İleri yaşta yalnızlığı azaltır ve aidiyet duygusunu artırır, gençlerde empatiyi geliştirir; yaratıcılığı kullanmak beyni aktif tutar. Aktif Yaş Alma Evleri’nde gönüllülerin ürettiği ürünlerin geliri ihtiyacı olan yaşlılara ulaşıyor; bu döngü katılanlara üretkenlik ve değerli olma hissi kazandırıyor.
Yaşla birlikte kalp kası ve elektriksel iletim sistemindeki değişiklikler, otonom sinir sistemindeki azalma ve bazı ilaçlar nabzı düşürebilir; yaşlılarda dinlenme nabzı dakikada 50–70’e inebilir. Her düşüş hastalık belirtisi değildir, ancak bayılma, baş dönmesi ve halsizliğe, beyne yetersiz kan gitmesine yol açabilir. Nabız 50’nin altına düşüyorsa doktora başvurulmalı, kalp, tiroit ve ilaçlar gözden geçirilmelidir.
Yaşla birlikte hormon dengesindeki değişiklikler, düzensiz öğünler, diyabet ilaçları, böbrek ve karaciğer işlevlerindeki azalma ve kas kaybı kan şekerinin 70 mg/dL’nin altına düşmesine yol açabilir. Hipoglisemi halsizlik, titreme, terleme, baş dönmesi ve kafa karışıklığına neden olur; düşme riskini artırabilir. Düzenli öğünler, protein ve lif ağırlıklı beslenme ve ilaçların doktor kontrolünde kullanımı önlemede önemlidir.
Yaşla birlikte otonom sinir sistemi kan basıncını daha az etkin düzenler, damarlar esnekliğini yitirir, kalbin pompalama kapasitesi azalır ve yetersiz sıvı alımı tansiyonu düşürebilir; tansiyon ilaçları da buna katkıda bulunabilir. Düşük tansiyon beyne yeterli kan gitmesini engelleyerek dikkat sorunlarına, ani kalkışlarda düşmeye ve uzun vadede demans riskine yol açabilir. Düzenli ölçüm, doz ayarı ve yeterli sıvı önemlidir.
Ağızdan alınan ilaçların emilimi mide asidi, midenin boşalma hızı, yiyecekler ve ilacın kimyasal yapısından etkilenir. Yaş ilerledikçe mide asidi ve sindirim enzimleri azalır, karaciğer ve böbreklerin ilaçları işleme ve atma kapasitesi düşer; bu da ilaçların birikmesine ve yan etkilere yol açabilir. Antasitlerle demir, varfarinle antibiyotikler gibi bazı kombinasyonlara dikkat edilmeli, tüm ilaç ve takviyeler doktorla paylaşılmalıdır.
PEG, mideye yerleştirilen bir tüple besin, sıvı ve ilaç ihtiyacının karşılanmasını sağlayan bir yöntemdir. Alzheimer, Parkinson, ALS veya inme gibi durumlarda yutma güçlüğü nedeniyle gıdaların soluk borusuna kaçma riski olan hastalarda hayat kurtarıcı olabilir. Uygun bakımla güvenlidir; enfeksiyon, tüp tıkanması ve sindirim sorunları gibi risklere karşı tüp temizliği ve beslenme planına uyum önemlidir.
Sarkopeni, yaşla birlikte kas kütlesinin azalmasıdır; 50 yaşından sonra her yıl %1–2 kas kaybına yol açabilir ve hareketsizlik ile yetersiz protein bu süreci hızlandırır. Kas kaybı düşme riskini, bağımsızlığı kaybetmeyi ve bilişsel gerilemeyi etkileyebilir. El kavrama gücü ve otur-kalk testi gibi basit testlerle değerlendirilebilir; yaşlılarda günlük protein ihtiyacı kilo başına 1–1,2 gram olarak öneriliyor.
Gıda takviyeleri, eksikliği kan tahlilleriyle gösterilmiş vitamin, mineral veya antioksidanları desteklemek için kullanılır ve herkes için gerekli değildir. İleri yaşta D vitamini ve B12 eksikliği sık görülür ve beyin sağlığını etkileyebilir; ancak D ve E vitamini gibi yağda eriyen vitaminlerin fazlası zararlı olabilir. Takviyeler mucize değildir; kan tahlili yaptırmak, doktora danışmak ve doğru dozda kullanmak gerekir.