2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Çocuk ve ergenlerde de migren görülür, ancak belirtiler yaşa göre değişir: okul öncesinde karın ağrısı ve bulantı, okul çağında çift taraflı baş ağrısı, ergenlikte yetişkine benzer tek taraflı ağrı öne çıkabilir. Saha çalışmaları ailelerin çoğunun çocukların baş ağrısını ciddiye almadığını gösteriyor. Belirtileri not etmek, düzenli uyku ve beslenme, okul ile iş birliği ve çocuk nöroloğu değerlendirmesi önemlidir.
Migren, çalışan ve üreten yaştaki bireyleri, özellikle kadınları en sık etkileyen beyin hastalıklarından biridir. Yükü; ilaç ve sağlık hizmeti gibi doğrudan maliyetlerle iş gücü kaybı, işte verim düşüklüğü ve erken emeklilik gibi dolaylı maliyetleri kapsar. Türkiye Migren Raporu’na göre yaklaşık her 5 kişiden 1’i migrenle yaşıyor; erken tanı, doğru tedavi ve migren dostu iş yeri politikaları bu yükü hafifletebilir.
İleri yaşta sosyal bağlar duygusal destek sağlar, yalnızlığı azaltır ve beyin aktivitesini artırarak demans ve depresyon riskini azaltır. Sosyalleşme eksikliği depresyon, demans ve bağışıklık zayıflığıyla ilişkilidir. Topluluk etkinlikleri, gönüllülük, aile ve torunlarla zaman geçirmek, video görüşmeler ve grup halinde yürüyüş ya da yoga ileri yaşta sosyalleşmeyi destekleyebilir.
Evde palyatif bakım, demans gibi ilerleyici hastalıklarda hastanın tanıdık ortamında ihtiyaçlarının karşılanmasını sağlar ve aileyi sürece dahil eder. Türkiye’de Sağlık Bakanlığı Evde Sağlık Hizmetleri tıbbi takip, hemşirelik hizmetleri ve psikososyal destek sunar; Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı da belirli şartlarla bakım desteği verir. Bakım planı, eğitim, teknoloji ve bakım verenin kendi sağlığına dikkat etmesi önemlidir.
Nöropalyatif bakım, Parkinson, Alzheimer, ALS ve inme gibi ilerleyici nörolojik hastalıklarla yaşayan bireylerin yalnızca belirtilerini değil, fiziksel, psikolojik ve sosyal ihtiyaçlarını da ele alan çok disiplinli bir yaklaşımdır. Ağrı ve belirti kontrolü, psikolojik destek, bakıcı eğitimi ve ileri dönem kararları hakkında bilgilendirme içerir. Yaşam kalitesini artırır ve gereksiz hastane yatışlarını azaltabilir.
Yatak yarası, uzun süre aynı pozisyonda kalan bölgelerde sürekli basınç, sürtünme ve nem nedeniyle oluşan doku hasarıdır ve büyük çoğunluğu önlenebilir. Yatağa bağımlı hastaların pozisyonu her 2 saatte bir değiştirilmeli, basıncı azaltan yatak ve minderler kullanılmalı, cilt temiz ve kuru tutulmalıdır. Proteinden zengin beslenme, yeterli sıvı ve bakım verenlerin eğitimi de önlemenin parçasıdır.
Toplumsal ilişki noksanlığı, sosyal bağların azalması, toplumsal destekten yoksun kalma ve duygusal yalnızlık hissidir. Teknoloji ve sosyal medya, yoğun şehir yaşamı, zayıflayan komşuluk ilişkileri ve pandemi bu durumu artırmıştır. Yalnızlık depresyon, anksiyete, kalp-damar hastalıkları ve bağışıklık sorunlarıyla ilişkilidir; yüz yüze görüşmeler, toplumsal etkinlikler ve dijital detoks sosyal bağları güçlendirir.
İleri dönem direktifi, kişinin gelecekte karar veremeyecek duruma gelmesi halinde uygulanacak tedavi ve bakım tercihlerini önceden yazılı olarak belirttiği belgedir. Yaşam desteği, palyatif bakım, organ bağışı ve kişi adına kimin karar vereceği gibi konuları kapsar. Ailenin karar yükünü hafifletir; hukuki geçerlilik için uzman desteği alınmalı, yakınlar bilgilendirilmeli ve belge düzenli güncellenmelidir.
Telefon sessizde olsa bile beyin onun varlığını fark eder ve olası bildirimlere karşı tetikte kalır; bu da dikkat ve enerjiyi işten uzaklaştırır. Araştırmalar telefon masadayken bilişsel performansın, telefon başka bir odadayken olduğundan daha düşük olduğunu gösteriyor. Telefonu görüş alanından çıkarmak, bildirimleri kapatmak, Pomodoro tekniği ve sade bir çalışma ortamı odaklanmayı artırabilir.
Emeklilikte sahil kasabasına yerleşmek daha az stres, temiz hava ve doğayla iç içe bir yaşam sunabilir; ancak sosyal izolasyon, sağlık hizmetlerine erişim ve ekonomik kaygılar gibi zorlukları da vardır. Şehirde yaşlanırken de sosyal bağları güçlendirmek, fiziksel aktivite, kültürel etkinlikler ve yeşil alanlarda zaman geçirmek kaliteli bir yaşamı destekler. Rutin, yeni hobiler, sağlık kontrolleri ve finansal planlama önemlidir.
Migreni tamamen yok etmek mümkün olmasa da yaşam tarzı düzenlemeleri ve doğru tedaviyle kaliteli bir yaşam sürdürülebilir. Ataklarla birlikte beslenme, uyku, stres ve adet dönemini not eden bir migren günlüğü tetikleyicileri tanımaya yardımcı olur. Düzenli öğün ve uyku, hafif tempolu egzersiz, yeterli su, ilk belirtilerde tedavi, sık ataklarda koruyucu tedavi ve sosyal destek öne çıkan önerilerdir.
Migren atakları doğru yaklaşım ve koruyucu tedavilerle önlenebilir. Ayda 4 veya daha fazla atak yaşayanlar, atakları uzun sürenler, akut tedaviye yanıt vermeyenler ve kronik migren hastaları koruyucu tedavi adaylarıdır. Seçenekler arasında beta blokerler, amitriptilin, topiramat, CGRP antagonistleri, sinir blokajları, PREEMPT protokolüyle botulinum toksin ve nöromodülasyon yer alır; seçim kişinin eşlik eden durumlarına göre yapılır.