2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Japonya’nın güneyindeki Okinawa, 100 yaşını geçen bireylerin sayısının dünya ortalamasının çok üzerinde olduğu bir Mavi Bölge’dir. Sebze, tofu, deniz ürünleri ve tatlı patates ağırlıklı beslenme, bahçe işleri ve danslarla hareketli yaşam, moai adı verilen destek grupları, ikigai yani yaşam amacı ve stres yönetimi öne çıkan özelliklerdir. Araştırmalar genetiğin yanı sıra yaşam tarzının da etkili olduğunu gösteriyor.
Süt ürünleri bazı kişilerde, özellikle migreni olanlarda baş ağrısını tetikleyebilir. Laktoz intoleransı, fermente ürünlerdeki histamin ve olgunlaşmış peynirlerdeki tiramin olası mekanizmalar arasındadır; dondurma soğuk uyarım baş ağrısına, aromalı ürünler ek şeker ve katkı maddelerine bağlı ağrıya yol açabilir. Beslenme günlüğü tutmak, laktozsuz alternatifler ve taze ürünler tercih etmek yardımcı olabilir.
Bazı yiyecek ve içecekler, özellikle migreni olanlarda baş ağrısını tetikleyebilir veya kötüleştirebilir. İşlenmiş etlerdeki nitritler, peynir ve şarap gibi fermente ürünlerdeki tiramin, fazla ya da aniden kesilen kafein, aspartam gibi tatlandırıcılar ve kan şekeri dalgalanmaları başlıca etkenlerdir. Gıda günlüğü tutmak, düzenli öğünler, kafeini günde 200 mg ile sınırlamak ve yeterli su içmek yardımcı olabilir.
Öksürükle kötüleşen baş ağrısı, altta başka bir hastalık olmadan görülen birincil tipte ya da beyin tümörü, beyin omurilik sıvısı basıncı sorunları veya sinüzit gibi bir nedene bağlı ikincil tipte olabilir. Öksürük kafa içi basıncı artırarak ağrıyı tetikleyebilir. Öksürüğün nedenini tedavi etmek önemlidir; ağrı şiddetliyse, uzun sürüyorsa veya görme kaybı, kusma ya da bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa doktora başvurulmalıdır.
Soba yanan evlerde görülen baş ağrısı, tam yanma olmadığında oluşan renksiz ve kokusuz karbonmonoksit gazına bağlı zehirlenmenin habercisi olabilir. Havasız ortam, nemli odun gibi uygun olmayan yakıtlar ve tıkalı baca da risk yaratır. Karbonmonoksit dedektörü kullanmak, odayı düzenli havalandırmak ve bacayı temiz tutmak önemlidir; zehirlenme şüphesinde hemen açık havaya çıkılmalı ve 112 aranmalıdır.
Bazı kişilerde egzersiz baş ağrısını tetikleyebilir ya da var olan ağrıyı kötüleştirebilir. Birincil egzersiz baş ağrısı, sıvı kaybı, düşük kan şekeri, boyun kaslarında gerginlik ve migren tetiklenmesi başlıca nedenler arasındadır. Egzersiz öncesi yeterli su ve hafif bir öğün, doğru duruş, yoğunluğu kademeli artırmak ve iyi havalandırılmış ortam tercih etmek yardımcı olabilir.
Diyaliz sonrası baş ağrısı, işlem sırasında ani sıvı ve elektrolit değişimleri, kan basıncının düşmesi, kullanılan bazı maddeler, stres ve yorgunluk nedeniyle ortaya çıkabilir; migren öyküsü olanlarda daha sık görülür. Sıvı alımını doktor önerisine göre yönetmek, tansiyon ve elektrolitleri izlemek, rahatlama teknikleri ve nefrolog ile nöroloğun iş birliği ağrıyı yönetmeye yardımcı olur.
Menopoz, doğum kontrolü veya hormonal dengesizlikler için kullanılan hormon takviyeleri bazı kadınlarda yeni baş ağrılarını tetikleyebilir. Östrojen ve progesteron düzeylerindeki dalgalanmalar ve damar genişlemesi olası mekanizmalardır; migren öyküsü, ailede migren, yüksek doz östrojen ve sigara riski artırır. Doz ve tipin doktorla gözden geçirilmesi, migren günlüğü ve sağlıklı yaşam alışkanlıkları ağrıyı yönetmeye yardımcı olabilir.
Grip sonrası devam eden baş ağrısı sinüzit gelişimi, sıvı kaybı, kas gerginliği, virüsün etkisi, bazı grip ilaçlarının yan etkileri ya da var olan migrenin tetiklenmesiyle ilişkili olabilir. Genellikle sıvı, dinlenme ve uygun bakımla iyileşir. Ağrı birkaç günden uzun sürerse, ateş, ense sertliği ya da görme sorunu eşlik ederse veya ani ve şiddetli başlarsa doktora başvurulmalıdır.
Spinal anestezi sonrası baş ağrısı, iğnenin dura zarını delmesiyle beyin omurilik sıvısının sızması ve kafa içi basıncın azalması sonucu gelişir. Ağrı baş hareket ettikçe kötüleşir, yatınca hafifler; gençlerde, kadınlarda ve hamilelerde risk daha yüksektir. Çoğunlukla 1–2 günde kendiliğinden geçer; bol sıvı, istirahat ve ağrı kesiciler yardımcı olur, geçmeyen durumlarda epidural kan yaması uygulanabilir.
Gece uykudan uyandıran baş ağrıları küme baş ağrısı, 50 yaş üstünde görülen hipnik baş ağrısı, migren, uyku apnesi ve gece yükselen tansiyonla ilişkili olabilir. Nadiren beyin tümörü veya temporal arterit gibi ciddi nedenler de söz konusu olabileceğinden uzman değerlendirmesi önemlidir. Düzenli uyku saatleri, stres yönetimi ve gece ağır yemek ile alkolden kaçınmak yardımcı olabilir.
Migren genetik yatkınlığın etkili olduğu bir hastalıktır; ebeveynlerden birinde migren varsa risk yaklaşık %50, ikisinde de varsa %75’tir. Ancak stres, uyku düzeni, beslenme ve hormonal değişiklikler gibi çevresel etkenler atakların sıklığını ve şiddetini önemli ölçüde belirler. Migren günlüğü, düzenli yaşam, ilk belirtilerde tedavi ve sık ataklarda koruyucu tedavilerle migren kontrol altına alınabilir.