Prof. Dr. Aynur Özge

Sayfa 48 / 52

Kanıta dayalı, anlaşılır yazılar

2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.

Yazı · · 3 dk

Beyin Devrelerini Gösteren Testler Hangi Aralıklarla Tekrarlanmalıdır?

Nöropsikolojik testler hafıza, dikkat, dil, yürütücü işlevler ve görsel-uzaysal yetenekleri ölçen standart testlerdir ve genellikle nöropsikologlar tarafından uygulanır. 65 yaş üstü, ailesinde demans öyküsü olan, diyabet-tansiyon gibi kronik hastalığı bulunan veya ciddi baş yaralanması geçirmiş kişilerin taranması önerilir. Risk faktörü olmayan sağlıklı kişilerde 1-2 yılda bir, risk taşıyanlarda yılda bir tekrar önerilir.

Yazı · · 3 dk

Beyin Devrelerini Testlerle Görünür Hale Getirebiliriz

Beyin yaklaşık 86 milyar nöron ve trilyonlarca bağlantıdan oluşan devrelerle çalışır. Frontal, paryetal, temporal ve oksipital loblardan oluşan kortikal devreler düşünme, dil ve algıyı; limbik sistem, bazal gangliya ve beyin sapı gibi subkortikal yapılar duygu, hareket ve otomatik işlevleri yönetir. Stroop ve Wisconsin gibi nöropsikolojik testler ile kapsamlı bir test bataryası olan kognoskopi, bu devrelerdeki işlev bozukluklarını görünür kılar.

Yazı · · 2 dk

Beyin Filmi Migreni Gösterir mi?

Migren tanısında beyin görüntüleme rutin olarak kullanılmaz; BT özellikle kanama veya tümör gibi başka nedenleri dışlamak için önemlidir. MR’da bazı migren hastalarında beyaz madde lezyonları ve hipokampal hacim değişiklikleri görülebilir. fMRI, DTI, PET ve MEG gibi ileri teknikler ise ataklar sırasındaki beyin aktivitesini ve migrenin biyolojisini anlamaya yardımcı olur. Tekrarlayan baş ağrısında nöroloğa başvurmak önerilir.

Yazı · · 2 dk

Beyin Filmi Alzheimer Hastalığını Gösterir mi?

Beyin görüntüleme Alzheimer tanısında önemli ipuçları verir, ancak raporlarda geçen “kortikal atrofi” yani genel beyin küçülmesi birçok hastalıkta görülebildiğinden tek başına Alzheimer anlamına gelmez. BT genel küçülmeyi ve genişlemiş ventrikülleri gösterir, kanama ve tümörü dışlamada hızlıdır ama radyasyon içerir. MR radyasyonsuzdur ve hafıza merkezi hipokampustaki küçülmeyi daha ayrıntılı gösterir.

Yazı · · 4 dk

Beyin Sağlığı İçin Sofradaki Seçimlerin Önemi: İşlenmiş Gıdaların Gizli Tehlikeleri

REGARDS çalışmasında 45 yaş üstü yetişkinler 10 yılı aşkın süre izlenmiş; yüksek oranda işlenmiş gıda alımındaki %10’luk artış bilişsel bozukluk riskinde %16, inme riskinde %8 artışla ilişkili bulunmuştur. İşlenmemiş veya az işlenmiş gıdalar ise daha düşük riskle ilişkilidir. Çalışma gözlemsel olduğu için neden-sonuç ilişkisi henüz gösterilmemiş olsa da paketli ürünler yerine taze gıdaları tercih etmek beyin sağlığı için önemli bir fırsattır.

Yazı · · 3 dk

Annem Sık Sık Kendi Alemine Dalıp Gidiyor, Yoksa?

Yaşlı bir aile üyesinin sık sık dalıp gitmesi, beynin dikkati sürdürme mekanizmasının bozulduğunu gösterebilir. Bu mekanizma başta prefrontal korteks ve beyin sapındaki uyanıklık sistemiyle çalışır. Yaşlanma, Alzheimer hastalığı, depresyon, uyku bozuklukları, ilaç yan etkileri, yaşlılarda da görülebilen epilepsi nöbetleri ve düşük kan şekeri neden olabilir. Düzenli rutin, sakin bir ortam ve hekim değerlendirmesi önerilir.

Yazı · · 3 dk

Babam Bugün Camiden Gelirken Yolu Şaşırmış, Telaş Etmeli miyim?

Tanıdık bir yolda kaybolmak basit bir yorgunluğa bağlanmamalı; daha ciddi bir sorunun işareti olabilir. Beynin yön bulma sistemi büyük ölçüde hipokampus ve parahipokampal bölgede yer alır. Yaşlanma, beyin yaralanmaları ve özellikle bu bölgelerde nöron kaybına yol açan Alzheimer hastalığı navigasyonu bozabilir. Yakınların güvenlik önlemi alması, GPS gibi teknolojilerden yararlanması ve bir nörolog veya geriatriste başvurması önerilir.

Yazı · · 3 dk

Annem Bugün Yemeği Yakmış, Telaş Etmeli miyim?

Planlama, çalışma hafızası, esneklik, dürtü kontrolü ve problem çözme gibi yürütücü işlevler, beynin alın bölgesindeki merkezi yönetici tarafından yönetilir. Yaşla bu işlevlerde bir miktar azalma olabilir; ancak ev işlerinde güçlük, randevuları unutma veya yemeği yakmak gibi değişiklikler Alzheimer gibi bir hastalığın habercisi olabilir. Yakınların sabırlı olması, rutin oluşturması, mutfakta güvenlik önlemi alması ve nöroloğa başvurması önerilir.

Yazı · · 3 dk

Annem Alzheimer İdi, Ben de Olacak mıyım?

Ailede Alzheimer öyküsü riski artırabilir, ancak mutlak bir kader değildir. Vakaların %1-5’ini oluşturan erken başlangıçlı Alzheimer çoğunlukla APP, PSEN1 ve PSEN2 gen mutasyonlarıyla ilişkilidir. Daha yaygın olan geç başlangıçlı formda en önemli genetik risk APOE ε4 alelidir, fakat bu alel hastalığın mutlaka gelişeceği anlamına gelmez. Genetik danışmanlık, düzenli kontroller ve sağlıklı yaşam riski yönetmeye yardımcı olur.

Yazı · · 3 dk

Ekran Süreniz Arttıkça Alzheimer Kapınıza Bir Adım Daha Yaklaşır

Yaşlı bireylerde ekran süresi giderek artıyor; Türkiye’de günde ortalama 4 saat civarındadır. Uzun süreli televizyon, telefon ve tablet kullanımı fiziksel aktiviteyi azaltarak, sosyal izolasyonu artırarak ve uyku düzenini bozarak Alzheimer riskini yükseltebilir; “dijital demans” olarak adlandırılan bilişsel bozulmaya da yol açabilir. Yaşlılarda günlük ekran süresinin 2-3 saatle sınırlanması ve ekranın en az 60 cm uzakta tutulması önerilir.

Yazı · · 3 dk

Müzmin Migren Çarkını Kırmak Mümkün

Ayda 15 gün veya daha fazla baş ağrısı olan ve bunların en az 8 gününde migren özellikleri bulunan kişilerde kronik migren tanısı konur. Beyindeki ağrı matriksinin sürekli aktive olması bir kısır döngü yaratır. Bu döngü atak ve önleyici ilaçlar, CGRP monoklonal antikorları, uygun protokolle botulinum toksini, sinir blokajları ile düzenli uyku, stres yönetimi, egzersiz ve davranışsal tedavilerle kırılabilir.

Yazı · · 3 dk

Öldürmeyen Ama Süründüren Ağrı: Kronik Yani Müzmin Migren

Migren Türkiye’de yaklaşık %16 sıklıkta görülür; her 5 kadından ve her 10 erkekten biri migren hastasıdır. Ayın yarısından fazlasını kaplayan kronik migren, beyinde mikrobik olmayan iltihaplanma ve kimyasal dengesizliklere yol açarak bilişsel işlevleri ve ruh sağlığını etkileyebilir. Kronikleşmiş migren de tedavi edilebilir. Migren günlüğü, stres yönetimi, düzenli uyku ve egzersiz ile aile ve iş yerinin anlayışlı yaklaşımı önemlidir.