2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Trigeminal nevralji, yüzün duyu siniri olan trigeminal sinirin bası veya hasarı sonucu ortaya çıkan, yüzün bir tarafında çene, yanak ve göz çevresinde saniyeler ile dakikalar süren ani ve şiddetli ağrılardır. Dokunma, çiğneme, konuşma veya yüz yıkama atağı tetikleyebilir. Damar basısı, MS, tümör ve travma olası nedenlerdir. Tedavide antikonvülzan ilaçlar, cerrahi ve girişimsel yöntemler ile stres yönetimi kullanılır.
İnsan beyninde yaklaşık 100 milyar nöron ve 100 trilyon sinaptik bağlantı bulunur; beyin işlevlerinin büyük kısmı bu bağlantıların kalitesine bağlıdır. Alzheimer’da özellikle hipokampus ve kortekste nöron kaybı ve sinaptik işlev bozukluğu gelişir. Nöroplastisite yaşam boyu sürdüğü için bağlantıları güçlendirmek mümkündür; haftada en az 150 dakika egzersiz, günlük zihinsel aktivite, sosyal etkileşim ve Akdeniz tipi beslenme önerilir.
Bitki çayları içerdikleri bileşenlerle beyin sağlığını farklı yollardan destekleyebilir: yeşil çay antioksidan ve L-teanin içerir, papatya ve ıhlamur stresi azaltıp uykuyu iyileştirir, nane ve adaçayı hafıza ve dikkatle ilişkilendirilir. Genel olarak günde 2-3 fincan yeterlidir; aşırı tüketim yan etkilere yol açabilir. Hamileler, emzirenler ve kronik hastalığı olan yaşlılar düzenli tüketimden önce doktora danışmalıdır.
Dünya Beyin Günü’nde, Mersin Alzheimer Derneği’nin ilk yıllarında gönüllü olarak çalışmış emekli bir öğretmen ve hasta yakınından gelen mektup paylaşılıyor. Mektupta eğitim kampları, bültenler, sanat ve koro çalışmaları, imece mutfağı gibi dernek etkinlikleri ve gönüllüler arasındaki dayanışma anlatılıyor. Yazar, Alzheimer’da farkındalığın ve hastalığı kabullenmenin önemine dikkat çekerek sağlık çalışanlarına teşekkür ediyor.
22 Temmuz Dünya Beyin Günü, beyin sağlığının ve önleyici tedbirlerin önemini hatırlatıyor. İnme vakalarının %90’ı, demans vakalarının %40’ı ve epilepsi vakalarının %25’i alınacak önlemlerle önlenebilir. Haftada en az 150 dakika egzersiz, gecede 7-9 saat uyku, dengeli beslenme, zihinsel ve sosyal aktivite, stres yönetimi, başı yaralanmalardan korumak ve sigara-alkolden uzak durmak beyin sağlığını korumaya yardımcı olur.
Düzenli yoga, kortizol gibi stres hormonlarını düşürerek ve beyin hücreleri arasındaki bağlantıları güçlendirerek beyin sağlığını destekler. Araştırmalar yoga yapanlarda hafıza, dikkat ve bilişsel esnekliğin geliştiğini gösteriyor. Yaş alanlarda esneklik, denge ve koordinasyonu artırarak düşme riskini azaltabilir, yalnızlığı hafifletebilir. Uygun bir sınıfla, yavaş başlayıp nefese odaklanarak ve destekleyici araçlar kullanarak güvenle uygulanabilir.
Sanatsal etkinlikler yalnızca ruhu beslemekle kalmaz, sağlıklı yaş almaya da katkı sağlar. Resim, müzik, heykel ve el sanatları beyin hücreleri arasındaki bağlantıları güçlendirir, hafıza, dikkat ve problem çözme becerilerini destekler ve bilişsel rezervi artırır. Yaratıcı süreçler stres hormonlarını düşürür; grup halinde yapılan sanat etkinlikleri ise yalnızlığı azaltır. Emekliler için sanat kursları, sergiler ve gönüllülük önerilir.
Demansta en zor adımlar fark etmek ve kabullenmektir; reçetelerin yetersiz kaldığı noktada Aktif Yaş Alma Evleri fikri doğdu. Tarsus’ta ve Mezitli’de gönüllüler, bağışçılar ve belediyelerle kurulan bu evlerde yaş alanlar el sanatları, koro, tiyatro, yoga ve imece mutfağı gibi etkinliklerle bir araya geliyor. Bu evler kuşakları buluşturarak hem katılımcılara hem ailelerine ve topluma güç katıyor.
Emeklilik yalnızca bir dinlenme dönemi değil, yeni bir başlangıçtır. Yaşam boyu üretken olmak beyin hücreleri arasındaki bağlantıları güçlendirir, nöroplastisiteyi artırır, hafıza ve problem çözme becerilerini destekler ve stres hormonlarını düşürür. Yeni hobiler edinmek, sosyal etkinliklere katılmak, düzenli egzersiz, bulmaca ve dil öğrenme gibi beyin egzersizleri ile gönüllülük, emeklilikte sağlıklı yaş almaya yardımcı olur.
Orta yaştaki bireyler iş, çocuklar ve yaşlanan ebeveynlerin bakımı arasında zor bir denge kurmak zorunda kalabilir. Yaşlı ebeveynler yardıma ihtiyaç duyarken bağımsızlıklarını korumak isteyebilir; Alzheimer ve diğer demanslar ise sürekli gözetim gerektirerek süreci daha da zorlaştırır. Profesyonel destek almak, aile içinde açık iletişim, bakımı önceden planlamak, kendine zaman ayırmak ve toplum kaynaklarını kullanmak yükü hafifletebilir.
Eleştirel düşünce, bilgi ve deneyimleri analiz ederek mantıklı ve yapıcı sonuçlar çıkarmayı sağlar; problem çözme, yaratıcılık ve bilişsel esnekliği geliştirir. Eleştiren düşünce ise hatalara odaklanan olumsuz bir tutumdur. Her şeyi eleştiren kişiler sosyal izolasyon, stres ve anksiyete yaşayabilir; kronik stres hipokampüse zarar vererek hafıza ve öğrenmeyi olumsuz etkileyebilir. Yapıcı geri bildirim hem bireye hem çevresine katkı sağlar.
Olumsuz geri bildirim beyinde stres hormonlarını artırır; kronik stres ve yüksek kortizol hipokampüs gibi hafıza bölgelerine zarar vererek Alzheimer riskini artırabilir. Olumlu geri bildirim ise dopamin ve serotonin salınımını artırır, sinaptik iletişimi ve nöroplastisiteyi destekler, stresi azaltır. Büyüklere sevgi dolu sözler ve destekleyici yaklaşım hem onların hem de ailenin ruh ve beyin sağlığına katkı sağlar.