2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Demans yalnızca hafızayı değil, duyguları ve davranışları düzenleyen beyin bölgelerini de etkileyebilir; bu nedenle öfke, kuşkuculuk ve huzursuzluk çoğu zaman hastalığın sonucudur. Ani davranış değişikliklerinde enfeksiyon, ağrı, kabızlık veya yeni ilaçlar gibi tedavi edilebilir nedenler önce araştırılmalıdır. Sakin ortam, rutin ve empati çoğu zaman ilk yaklaşımdır.
CGRP sistemini hedefleyen yeni tedaviler migren koruyucu tedavisinde önemli bir değişim yarattı; ancak beta blokerler, topiramat ve amitriptilin gibi klasik ilaçlar doğru hastada bugün de değerlidir. Seçim; atak sıklığı, eşlik eden hastalıklar, gebelik planı, yan etki riski ve hastanın beklentilerine göre kişiselleştirilir. Amaç yalnızca daha az ağrı değil, daha iyi bir yaşamdır.
Yaş almak doğaldır, ancak hızla gelişen unutkanlık, sık düşmeler, konuşma ve kişilik değişiklikleri ya da belirgin halsizlik normal yaşlanma değildir. Bu belirtiler demans, Parkinson veya inme gibi hastalıkların yanı sıra B12 eksikliği, tiroit hastalığı, depresyon, uyku apnesi ve ilaç yan etkileri gibi tedavi edilebilir nedenlerden kaynaklanabilir ve araştırılmalıdır.
Yeni kılavuzlar migreni ilerleyebilen bir beyin hastalığı olarak ele alıyor ve atağın erken döneminde uygun tedavinin daha başarılı olduğunu vurguluyor. NSAİİ’ler, triptanlar, gepantlar ve ditanlar arasından seçim kişiye göre yapılıyor. Başarı yalnızca ağrının geçmesi değil, günlük yaşama dönebilmek, az ek doz ihtiyacı ve kabul edilebilir yan etkilerdir; sık ağrı kesici kullanımından kaçınılmalıdır.
Her baş ağrısı, unutkanlık ya da baş dönmesi ciddi bir hastalık değildir; ancak bazı belirtiler beynin yardım çağrısıdır. Ani konuşma bozukluğu, kol veya bacakta güç kaybı, yüz kayması, ani görme kaybı, hayatın en şiddetli baş ağrısı ve bilinç değişikliğinde zaman kaybetmeden 112 aranmalıdır. Günlük yaşamı etkileyen unutkanlık, kişilik değişikliği ve ilk nöbet de değerlendirilmelidir.
Demans; hafıza, dil, planlama ve günlük yaşam becerilerinde ilerleyici bozulmaya yol açan bir sendromun adıdır ve nedenini söylemez. Alzheimer demansın en sık nedenidir, ancak vasküler, Lewy cisimcikli ve frontotemporal demans gibi başka nedenler de vardır. Her unutkanlık demans değildir; B12 eksikliği, tiroit hastalıkları ve depresyon gibi tedavi edilebilir nedenler de hafızayı etkileyebilir.
CGRP, migren atağında ağrı iletimini güçlendiren bir sinyal molekülüdür. Bu sistemi hedefleyen monoklonal antikorlar ve ağızdan alınan gepantlar, migren için özel geliştirilmiş ilk tedavilerdendir ve birçok hastada atak sayısını ve yaşam üzerindeki yükü azaltabilir. Ancak hiçbir tedavi migreni tamamen ortadan kaldırmaz; seçim nöroloji uzmanınca kişiye göre yapılmalıdır.
Yavaş yaşlanan insanların tek bir sırrı yoktur; ortak noktaları sürdürülebilir küçük alışkanlıklardır. Hareket etmeyi bırakmamak, kas kütlesini korumak, yeni şeyler öğrenmek, sosyal bağları sürdürmek, iyi uyumak, stresi yönetmek, damar sağlığını korumak ve bir yaşam amacına sahip olmak sağlıklı yaşam süresini destekler. Mükemmellik değil, süreklilik önemlidir.
Eşyaların yerini ya da bir ismi zaman zaman unutmak çoğu zaman normaldir; bilgi kaybolmaz, ona ulaşmak gecikir ve ipucuyla geri gelir. Aynı soruyu tekrar sormak, yakın konuşmaları tamamen unutmak ve günlük işleri sürdürememek ise değerlendirme gerektirir. Uyku eksikliği, stres, depresyon, B12 eksikliği, tiroit hastalıkları ve dikkati bölen dijital uyaranlar da hafızayı yanıltabilir.
Migren, beyni erken yaşlandıran bir hastalık olarak kabul edilmez ve tek başına Alzheimer’a yol açtığı gösterilmemiştir. Migrenlilerin MR’ında görülebilen beyaz cevher değişiklikleri çoğu zaman sessizdir ve demans anlamına gelmez. Uzun vadede beyni daha çok uyku düzensizliği, hareketsizlik, stres ve hipertansiyon gibi eşlik eden faktörler zorlar; migreni iyi yönetmek bu nedenle önemlidir.
B12 tedavisinde kan değerinin normale dönmesi her zaman tedavinin bittiği anlamına gelmez. Eksikliğin nedeni mide ameliyatı, pernisiyöz anemi veya emilim bozukluğu gibi devam eden bir durumsa uzun süreli destek gerekebilir. Homosistein yüksekliği, B12’nin hücresel düzeyde yeterince çalışmadığını gösterebilir; tedaviyi bırakma kararı hekimle birlikte verilmelidir.
GLP-1 reseptör agonistleri kilo kaybı, kan şekeri ve kalp-damar sağlığı açısından önemli faydalar sağlayabilir; beyin üzerindeki olası etkileri araştırılmaktadır, ancak Alzheimer’ı önlediği ya da tedavi ettiği kanıtlanmamıştır. Hızlı kilo kaybında kas kütlesi de azalabilir ve bu düşme ile bilişsel gerileme açısından önemlidir. Direnç egzersizi ve yeterli protein tedavinin parçası olmalıdır.