2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Tedaviye dirençli migren, seçeneklerin tükendiği değil, tanının ve tedavi planının yeniden değerlendirilmesi gerektiği anlamına gelir. Önce tanı, ilaç dozu ve süresi, ilaç aşırı kullanımı ve eşlik eden sorunlar gözden geçirilir. Ardından atak ve koruyucu tedaviler, gerektiğinde akılcı kombinasyonlar, girişimsel yöntemler ve yaşam düzenlemeleri tek bir kişisel planda birleştirilir.
Kadınlarda migren, hormon düzeyinden çok hormonların ne kadar hızlı değiştiğinden etkilenir; bu nedenle ergenlikten menopoza her dönemde atakların seyri ve tedavi yanıtı değişebilir. Menstrüel migrende kısa süreli koruma, aura varlığında doğum kontrol yöntemi seçimi ve gebelik öncesi ilaç düzenlemesi önemlidir. Tedavi, hormonal dönemlerle birlikte güncellenen kişisel bir yol haritası olmalıdır.
Koruyucu tedavinin amacı migreni tamamen ortadan kaldırmak değil, baş ağrılı günleri azaltmak, atakları hafifletmek ve kronikleşmeyi önlemektir. Klasik ilaçlar, CGRP hedefli tedaviler ve kronik migrende botulinum toksin seçenekler arasındadır. Seçim; migren tipi, eşlik eden hastalıklar, gebelik planı, ilaç etkileşimleri ve kişinin uygulama tercihi birlikte değerlendirilerek yapılır.
Migren atağında başarı yalnızca ilacın gücüne değil, doğru zamanda, doğru dozda ve uygun yolla alınmasına bağlıdır. Tedavi genellikle ağrı henüz hafifken daha etkilidir; bulantı varsa ağız dışı yollar düşünülebilir. Önceden hazırlanmış bir atak planı ve akut ilaçların sık kullanımına dikkat etmek, gerektiğinde koruyucu tedaviye zamanında geçmeyi sağlar.
Aynı tanıyı alan iki kişinin migreni birbirine hiç benzemeyebilir; bu nedenle tedavi kişiye özel planlanmalıdır. Plan doğru tanıyla başlar, ardından atak sıklığı, süresi, işlev kaybı, eşlik eden hastalıklar, yaşam dönemi ve önceki tedavi deneyimleri birlikte değerlendirilir. Başarı yalnızca ağrılı gün sayısıyla değil, işlevsellik ve tedavinin sürdürülebilirliğiyle ölçülür.
Sosyal Beyin: Nörolongevity Yolunda Sosyal Yaşam, insanlarla kurulan bağların beynin yaşlanmasını nasıl etkileyebileceğini beş katman ve 28 bölümde ele alan bir kitaptır. Bölümler nörobiyolojik bilgiyi günlük yaşama taşıyan sorular, egzersizler ve ölçeklerle tamamlanır. Kitabın satış gelirinin tamamı, demansla yaşayan bireyler ve aileleri için Mersin Alzheimer Derneği’ne bağışlanmıştır.
Sosyal rezerv; güvene dayalı ilişkilerin, farklı sosyal rollerin, aidiyetin ve ortak üretimin zamanla oluşturduğu bir dayanıklılık birikimidir. Gözlemsel çalışmalar güçlü sosyal bağları daha iyi bilişsel işlevlerle, uzun süreli izolasyonu ise artmış demans riskiyle ilişkilendirir. Sosyal rezerv demansı önleyen bir garanti değildir, ancak yaşam boyu küçük ve düzenli adımlarla güçlendirilebilecek önemli bir kaynaktır.
Dostluk, güven ve aidiyet hastalıkları tek başına tedavi etmez; ancak stres yanıtından duygusal dengeye ve bilişsel dayanıklılığa kadar beynin pek çok işlevini etkileyebilir. Güvenli ilişkilerde beyin sürekli savunmada kalmak zorunda değildir, aidiyet ise kabul edildiğini ve katkı sunabildiğini hissetmekle güçlenir. Bu bağlar kendiliğinden sürmez; zaman, emek ve düzenli temas gerektirir.
Tek başınalık fiziksel bir durumdur ve seçildiğinde dinlendirici olabilir; yalnızlık ise ihtiyaç duyulan ile yaşanan ilişki arasındaki mesafeden doğan öznel bir deneyimdir. Uzun süreli yalnızlık beynin alarm sistemini sürekli açık tutabilir; uyku, stres ve bilişsel işlevleri etkileyebilir. Yalnızlık demansın doğrudan nedeni değildir, ancak önündeki engeli anlamak ve küçük adımlarla bağ kurmak önemlidir.
İnsan beyni, hayatta kalmak için birlikte hareket etmeye dayalı uzun bir evrim süreciyle sosyal ipuçlarına son derece duyarlı hale gelmiştir. Bir sohbet bile dikkat, bellek, dil, planlama ve duygu düzenleme sistemlerini birlikte çalıştırır. Güçlü sosyal bağlar bilişsel dayanıklılıkla ilişkilendirilse de demansa karşı tam bir koruma değildir; beynin dayanıklılığını besleyen önemli bir kaynak olarak görülmelidir.
Kök hücre ve eksozom uygulamalarında ilk soru, tedavinin o kişi için bilimsel ve tıbbi açıdan değerlendirmeye değer olup olmadığıdır. Önce unutkanlığın nedeni açıklığa kavuşturulmalıdır; teorik olarak hafif bilişsel bozukluk veya erken evre demansta değerlendirme daha anlamlı olabilir. Sağlıklı kişilerde demansı önlediğine dair yeterli kanıt yoktur ve hiçbir hastaya yanıt garantisi verilmemelidir.
Mezenkimal kök hücre ve eksozom araştırmalarında amaç kaybolmuş beyin dokusunu yeniden oluşturmak değil, erken evrede henüz yaşayan hücreleri desteklemek ve nöroinflamasyonu düzenlemektir. Küçük bir Faz IIa çalışmasında bazı ölçümlerde olumlu sonuçlar görülse de diğer önemli ölçümlerde etki gösterilemedi. Bu yaklaşımlar henüz kanıtlanmış bir tedavi değildir ve daha büyük çalışmalarla doğrulanmaları gerekir.