2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Yeni araştırmalar, 18–49 yaş arası kadınlarda orta düzey stresin inme riskini %78 artırabildiğini, bu etkinin erkeklerde aynı oranda görülmediğini gösteriyor. Uzun süre yüksek kalan kortizol ve adrenalin tansiyonu yükseltir, damar duvarlarını tahriş eder ve pıhtılaşmaya yol açabilir. Düzenli hareket, nefes egzersizleri, uyku, Akdeniz diyeti ve sosyal destek önerilir; inme belirtilerinde hemen 112 aranmalıdır.
Kronik ağrı üç aydan uzun süren ağrıdır ve beynin ağrıyı yorumlama biçimiyle yakından ilişkilidir. Öfke, korku, bastırılmış üzüntü ya da travmalar ağrı merkezlerini uyararak ağrıyı besleyebilir. Duygusal Farkındalık ve İfade Terapisi (EAET) uygulanan kişilerde ağrı şiddetinde, depresyon ve uykusuzlukta azalma gözlenmiştir. Duygu günlüğü tutmak ve uzman desteği almak yardımcı olabilir.
Nostalji, geçmiş deneyimlere duygusal bir dönüştür ve hipokampus, prefrontal korteks ve ödül devrelerini birlikte çalıştırır. Hafif hüzün eşlik etse de genel olarak özsaygıyı güçlendirir, yalnızlık hissini azaltır ve duygusal dayanıklılığı artırır. Yaşlılarda nostaljik müzik hafıza ve morali destekleyebilir; Alzheimer hastalarında tanıdık melodiler otobiyografik hatırlamayı tetikleyebilir.
Neurology dergisinde yayımlanan bir çalışmada, 18–49 yaş arası kadınlarda orta düzey kronik stresin inme riskini %78 artırabildiği gösterildi. Stres hormonları tansiyonu yükseltir, damar duvarında iltihaba ve pıhtılaşma eğilimine yol açar. Haftada en az 150 dakika egzersiz, meditasyon, sosyal destek ve düzenli tansiyon-kolesterol-şeker kontrolleri önerilir; inme belirtilerinde hemen 112 aranmalıdır.
UCLA’da yapılan bir araştırmada, beyinde koruyucu clusterin proteinini artıran deneysel molekül DDL-357, Alzheimer benzeri hafıza kaybı olan farelerde zararlı protein birikimini azalttı, mitokondri işlevini düzeltti ve bellek testlerinde başarıyı artırdı. Çalışma erken aşamada ve hayvanlar üzerinde yapıldı; insan çalışmaları henüz başlamadı. 60 yaş sonrası başlayan unutkanlıklar nöroloğa danışılmalıdır.
Vertigo (dönme hissi) farklı nedenlerle ortaya çıkan bir belirtidir. BPPV baş hareketiyle tetiklenen, genellikle bir dakikadan kısa süren ve manevralarla düzelen bir tablodur; Meniere hastalığında 20 dakika–12 saat süren ataklara işitme kaybı ve çınlama eşlik eder; vestibüler migrende baş ağrısı olmadan da baş dönmesi görülebilir. Belirtileri not etmek ve uzmana başvurmak doğru tanı için önemlidir.
Demans yalnızca yaşlanmayla ilgili değildir; temelleri bebeklikte beslenme, çocuklukta eğitim ve sosyal gelişimle atılır. 10–40 yaş arası, hareketsizlik, sağlıksız beslenme, sigara ve yüksek tansiyon gibi risk alışkanlıklarının geliştiği kritik bir penceredir. Çocuklukta oyunla öğrenme, gençlikte spor ve uyku, orta yaşta risk faktörü takibi, ileri yaşta aktif kalmak beyni korur.
Aarhus Üniversitesi’nde yapılan bir araştırma, psikolojik terapilerin, özellikle bilişsel davranışçı terapinin (BDT), beynin ağrı ve duygularla ilişkili ağlarını değiştirdiğini gösterdi. BDT, olumsuz otomatik düşünceleri fark edip sorgulamayı ve daha işlevsel düşünceler geliştirmeyi hedefler; genellikle 6–12 seans sürer. Ağrıya karşı tutum değiştiğinde beynin ağrıyı işleme biçimi de değişebilir.
São Paulo Üniversitesi’ndeki bir araştırmada uykusuzluk çekenlerin %61,7’sinde yüksek nevrotiklik saptandı; bu oran uykusuzluk yaşamayanlarda %32’ydi. Bu ilişkiye anksiyete aracılık ediyordu, deneyime açıklık ise daha düşük uykusuzlukla ilişkiliydi. Uykusuzluk ağrı eşiğini düşürebilir ve beta-amiloid birikimiyle bilişsel sağlığı etkileyebilir. Anksiyete yönetimi ve kişiye özel tedavi planı önerilir.
Liverpool Üniversitesi’ndeki bir çalışma, ses ve görüntünün eş zamanlı sunulmasının hipokampus ve neokorteksteki ritmik beyin dalgalarını daha iyi eşleştirerek hafıza kodlamasını güçlendirdiğini gösterdi; zaman farkı arttıkça hatırlama zorlaşıyor. Alzheimer’da ilk bozulan becerilerden biri episodik hafızadır. Bilgiyi hem okuyup hem dinlemek ve fotoğraflara bakarak anıları anlatmak hafızayı destekleyebilir.
UCLA ve iş birliği yapan ekiplerin 65 yaş üstü bireylerde yürüttüğü bir çalışmada, merak edenlerin beyninin daha aktif ve dirençli olduğu görüldü. Yaşla genel merak eğilimi azalabilse de anlık merak artabiliyor. Merak öğrenmeyi, hafızayı ve dikkati destekler, ödül sistemini aktive eder. Yeni bir kelime araştırmak, yeni tarif denemek ve farklı yollardan yürümek günlük merak alışkanlıklarıdır.
2025’te Headache dergisinde yayımlanan bir çalışmada migrenli kadınların %78’i, erkeklerin %66’sı bel, sırt ve adet ağrısı gibi baş dışı ağrılar bildirdi; ağrı bölgesi sayısı arttıkça intihar düşüncesi riski de yükseliyordu. Migrene kaygı ve depresyon eşlik edebilir. CGRP temelli tedaviler, botoks, sinir blokajları, bilişsel davranışçı terapi ve psikiyatrik destek gibi etkili seçenekler mevcuttur; yakınların yargılamadan dinlemesi önemlidir.