2013’ten bu yana 617 yazı: migren ve baş ağrısı, demans, beyin sağlığı, ağrı ve tedaviler. Her yazının başında kısa bir yanıt ve öne çıkanlar yer alır.
Araştırmalar, çocuklukta hayal gücüne dayalı yaratıcı oyunların beyindeki bağlantıları güçlendirdiğini ve bilişsel rezervi artırdığını gösteriyor. Bu rezerv, ileri yaşlarda Alzheimer gibi hastalıklara karşı bir tampon görevi görebilir. Ebeveynler yaratıcı oyunları ve sosyal etkileşimi teşvik ederek, ekran süresini sınırlayarak ve okuma alışkanlığı kazandırarak çocuklarının bilişsel rezervini destekleyebilir.
Cilt hücreleri, indüklenmiş pluripotent kök hücre (iPSC) teknolojisiyle yeniden programlanarak laboratuvar ortamında beyin hücrelerine dönüştürülebiliyor. Bu yöntem Alzheimer, Parkinson ve ALS gibi hastalıklarda hasar gören nöronların yenilenmesi için umut vadediyor. Ancak tedavilerin insanlarda etkinliği ve güvenliği için daha fazla araştırma gerekiyor ve yaygın klinik kullanım henüz yok.
Beyin hücresi nakli, laboratuvarda üretilen ya da kök hücreden elde edilen nöronların beyne yerleştirilmesidir. Farelerde organoid nöronların beyin dokusuna entegre olup bağlantı kurabildiği gösterilmiştir. Ancak hücrelerin hayatta kalması, uyumu ve bağışıklık reddi gibi sorunlar çözülmeden insanlarda yaygın kullanım mümkün değildir; şimdilik dengeli yaşam ve beyin egzersizleri güvenilir yol olmaya devam ediyor.
Beyin anıları parçalar halinde saklayıp her seferinde yeniden kurduğu için yanlış hatırlayabilir. Uyku eksikliği bazı beyin hücrelerine kalıcı zarar verebilir, kronik stres hipokampüste küçülmeye yol açabilir. Dikkat dağınıklığı, aynı anda birden çok iş yapmak, şekerli ve işlenmiş gıdalar ile hareketsizlik beyin performansını olumsuz etkiler; bu bilgiler beyne özen göstermenin önemini hatırlatır.
Uçuk virüsü olarak bilinen herpes simpleks virüsü genellikle hafif cilt enfeksiyonlarına yol açar, ancak nadiren beyne ulaşarak herpes ensefaliti denen ciddi bir iltihaba neden olabilir. Ani ateş, şiddetli baş ağrısı, nöbetler ve bilinç değişiklikleri önemli uyarı işaretleridir. Tanıda MR ve beyin omurilik sıvısında PCR testi kullanılır; antiviral tedaviye erken başlanması seyri büyük ölçüde iyileştirebilir.
Dopamin tedavisi, Levodopa gibi ilaçlarla Parkinson hastalığının titreme, katılık ve yavaşlık gibi motor belirtilerini hafifletmede etkilidir. Ancak unutkanlık gibi bilişsel sorunlar üzerindeki etkisi sınırlıdır, kişiden kişiye değişir ve bu sorunları tamamen önleyemeyebilir. Bilişsel işlevleri korumak için ek tedavi yöntemleri ve bilişsel rehabilitasyon önemlidir; Parkinson demansı ile Alzheimer’ın doğru ayrılması da gerekir.
MS hastalarında hafıza sorunları, dikkat dağınıklığı ve bilgi işleme hızında yavaşlama sık görülür, ancak bu unutkanlık doğrudan Alzheimer hastalığına yol açmaz. MS’te sorun beyaz madde hasarı ve sinir kılıfı kaybından kaynaklanırken Alzheimer’da amiloid plaklar ve yumaklar oluşur. Bilişsel rehabilitasyon, stres yönetimi, depresyon tedavisi ve düzenli bilişsel değerlendirme bu sorunların yönetiminde önemlidir.
MS hastaları baş ağrısı yaşayabilir ve bu, hastalıkta sık görülen bir belirtidir. Ağrılar çoğunlukla migren tipi, gerilim tipi veya sinir hasarına bağlı nöropatik ağrı şeklinde ortaya çıkar; trigeminal nevralji gibi nevraljiler de MS’te daha sık görülür. Tedavi ağrının türüne ve şiddetine göre değişir ve bir nöroloğun rehberliğinde kişiye özel planlanmalıdır.
Zona sonrası ağrı, yani postherpetik nevralji, döküntüler iyileştikten sonra da süren yanma, batma veya elektrik çarpması tarzı bir sinir ağrısıdır. Bazı kişilerde birkaç haftada geçerken bazılarında aylar, hatta yıllar sürebilir; süre yaşa, bağışıklık durumuna ve enfeksiyonun ağırlığına bağlıdır. Yaşlılarda daha sık ve uzun sürer; ilaçlar, topikal tedaviler ve 50 yaş üstünde zona aşısı yardımcı olabilir.
21 Eylül Dünya Alzheimer Günü etkinliğinden derlenen mesajlar, yaş alırken Alzheimer’dan korunmak için yaşamın kontrolünü ele almayı öğütlüyor. Öneriler arasında hareket etmek, yalnız kalmamak, az işlenmiş ve lifli gıdalarla kendi pişirdiğini yemek, bol su içmek, evi yaşlının ihtiyaçlarına göre düzenlemek ve vakti geldiğinde Alzheimer taramalarını yaptırmak yer alıyor. Sevgi ise her zaman en büyük ilaç olarak vurgulanıyor.
Alzheimer hastalığı yalnızca beyni değil, hastanın ve yakınlarının duygusal dünyasını da derinden etkiler. Mersin’de 2006’dan beri gönüllülerle yürütülen çalışmalar, toplumu bilinçlendirmeyi ve hasta yakınlarına destek olmayı amaçlıyor. “Anılar Çiçek Açtı” sergisi, fotoğrafa nakış tekniğiyle anıların sanatla yaşatılabileceğini gösteriyor. Hekim gözüyle en önemli adımlar beyin sağlığı konusunda bilinçlenmek ve erken tanı fırsatlarını kaçırmamaktır.
Yanan ağız ve dil hastalığı, dil, diş eti, dudak ve damakta yanma hissiyle seyreden kronik bir ağrı durumudur. Nedeni tam anlaşılamamış olsa da sinir hasarı, menopoz gibi hormonal değişiklikler, B12, demir veya folik asit eksikliği ve stres gibi psikolojik etkenler rol oynayabilir. Tedavi altta yatan nedene göre belirlenir; eksiklik takviyesi, ağrı kesiciler, stres yönetimi ve topikal tedaviler kullanılabilir.