Prof. Dr. Aynur Özge

Migren ve baş ağrısı

Migrenle Birlikte Çarpıntı ve Ayakta Fenalaşma: Ortak Bir Sinir Sistemi Sorunu mu?

YazanYayımlanmaSon güncellemeOkuma4 dk

Öne çıkanlar

  1. POTS'ta erişkinde ayağa kalktıktan sonraki 10 dakikada nabız en az 30, 12–19 yaşta en az 40 atım/dakika artar; tek ölçüm tanı koydurmaz.
  2. Migren POTS'a eşlik edebilir; ancak biri diğerine yol açar ya da tüm atakları açıklar denemez.
  3. Ayağa kalkınca artıp yatınca azalan, yeni başlamış baş ağrısı beyin-omurilik sıvısı kaçağı gibi başka nedenlerle değerlendirilmelidir.
  4. Çarpıntıya göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya bayılma, özellikle egzersizde bayılma eşlik ediyorsa acil değerlendirme gerekir.

“Migrenim var ama beni zorlayan yalnızca baş ağrısı değil. Duşta uzun süre ayakta kalamıyorum. Sırada beklerken kalbim hızlanıyor, gözüm kararıyor. Oturunca veya uzanınca rahatlıyorum…”

Bu yakınmalar bazen ayrı ayrı ele alınır: Baş ağrısı nörolojinin, çarpıntı ise kardiyolojinin konusu gibi düşünülür. Oysa vücudumuzdaki sistemler birbirleriyle sürekli iletişim halindedir.

Migreni olan bir kişide ayakta durmakla belirginleşen çarpıntı ve fenalaşma varsa, otonom sinir sisteminin dolaşımı nasıl düzenlediğine de bakmak gerekebilir. Ancak bu birliktelik, her yakınmanın aynı nedenden kaynaklandığı anlamına gelmez.

Vücudumuzun otomatik ayar sistemi

Kalbimizin hızını, damarlarımızın daralıp genişlemesini, terlemeyi ve sindirim faaliyetlerini sürekli düşünerek yönetmeyiz. Bu görevlerin önemli bir bölümünü otonom sinir sistemi üstlenir.

Ayağa kalktığımızda yerçekimi nedeniyle kanın bir bölümü bacaklarımıza ve karın bölgesindeki damarlara yönelir. Vücudumuz, damar tonusunu ve kalp hızını ayarlayarak dolaşımı dengeler.

Bu uyum yeterince sağlanamadığında ayakta sersemlik, göz kararması, çarpıntı, güçsüzlük veya düşünmede zorlanma yaşanabilir. Uzanınca rahatlama olması, değerlendirmede önemli bir ipucudur.

POTS nedir?

POTS, “postüral ortostatik taşikardi sendromu” ifadesinin kısaltmasıdır. Temel özelliği, ayakta durmakla ortaya çıkan yakınmalara kalp hızında beklenenden daha fazla artışın eşlik etmesidir.

Değerlendirmede, ayağa kalktıktan sonraki ilk 10 dakika içinde nabzın erişkinlerde en az 30, 12–19 yaş grubunda ise en az 40 atım/dakika artması dikkate alınır. Ancak tek bir yüksek nabız ölçümü tanı koydurmaz. Artışın sürekliliği, yakınmalarla ilişkisi ve başka nedenlerle açıklanıp açıklanmadığı değerlendirilir.

Güncel klinik ölçütlerde, yakınmaların en az üç aydır bulunması ve belirgin bir ortostatik tansiyon düşüşünün olmaması da önemlidir. Susuzluk, kansızlık, tiroid hastalığı veya ilaç etkisi gibi taşikardiyi açıklayabilecek durumlar varsa, önce bunlar ele alınır.

Migrenle neden birlikte görülebiliyor?

Migren, POTS’a eşlik edebilen durumlardan biridir. Ortak mekanizmalar arasında otonom düzenleme, dolaşım yanıtları ve ağrı işleme süreçleri araştırılıyor.

Ancak bugün “Migren POTS’a yol açar” veya “POTS bütün migren ataklarını açıklar” diyemiyoruz. İki durum aynı kişide bulunabilir ve günlük yaşam üzerindeki etkileri birbirine eklenebilir.

Bu birliktelik uluslararası uzman uzlaşılarında da tanımlanıyor. Dolayısıyla migren değerlendirmesinde yalnızca ağrının şiddetini değil, kişinin ayakta dururken ve hareket ederken neler yaşadığını da sormak önem taşıyor.

Hangi yakınmaları hekime anlatmalısınız?

Özellikle şu örüntü dikkat çekicidir:

  • Ayakta beklemekle başlayan çarpıntı ve göz kararması.
  • Sıcak ortamda veya duşta belirgin kötüleşme.
  • Oturunca ya da uzanınca rahatlama.
  • Ayakta durmaya eşlik eden titreme, bulantı veya yoğun halsizlik.
  • Günlük işleri ve egzersizi sürdürmekte zorlanma.

POTS’ta bayılma görülebilir; ancak bayılmak şart değildir. Bazı kişiler daha çok “bayılacak gibi olma” hissi yaşar.

Bununla birlikte, her çarpıntı POTS değildir. Ritim bozuklukları, tansiyon düşmesi, ilaçlar ve başka hastalıklar da benzer yakınmalara neden olabilir.

“Kaygıdandır” deyip geçmeyelim

Çarpıntı, titreme ve terleme kaygı sırasında da görülebilir. Üstelik tekrar tekrar fenalaşmak kişinin endişelenmesine yol açabilir.

Ancak özellikle vücut pozisyonuyla ilişkili belirtileri yalnızca kaygıyla açıklamak yeterli değildir. Kaygı ile otonom dolaşım sorunları birlikte de görülebilir. Öykü, muayene ve uygun ölçümlerle değerlendirme gerekir.

Kişiye “Bir şeyin yok” demeden önce, hangi koşulda kötüleştiğini anlamaya çalışmak değerlidir.

Tanıya nasıl yaklaşılır?

İlk adım ayrıntılı öykü ve muayenedir. Yatar ve ayakta pozisyonda nabız ve tansiyon ölçümleri yapılabilir. EKG değerlendirmeye eklenir; kan tetkikleri ve ritim izlemi ise ihtiyaçlara göre seçilir.

Bazı kişilerde eğik masa testi gerekebilir; ancak herkesin bu teste ihtiyacı yoktur.

Akıllı saatinizdeki kayıtları görüşmeye götürebilirsiniz. Fakat saat verisi, standart koşullarda yapılan nabız ve tansiyon değerlendirmesinin yerini tutmaz. Bayılma eğiliminiz varsa, kendi kendinize uzun süre ayakta kalarak test yapmaya çalışmayın.

Her ayakta artan baş ağrısı da aynı değildir

Burada ayrı bir ayrıntıyı vurgulamak isterim: Baş ağrısının kendisi ayağa kalkınca belirginleşiyor ve yatınca belirgin azalıyor, özellikle bu örüntü yeni başlamışsa, doğrudan migren veya POTS kabul edilmemelidir.

Beyin-omurilik sıvısı kaçağı gibi başka nedenlerin değerlendirilmesi gerekebilir. Ağrı ile çarpıntının zamanlamasını ayrı ayrı anlatmak, bu ayrımı yapmaya yardımcı olur.

Tedavide ortak bir plan gerekir

Uygun kişilerde sıvı ve tuz alımının düzenlenmesi, kompresyon giysileri ve kişiye uyarlanmış, yavaş ilerleyen egzersiz programları kullanılabilir. Bazı hastalarda ilaç tedavisi de gerekir.

Ancak “Bol tuz tüketin” önerisi herkese uygun değildir. Hipertansiyon, kalp veya böbrek hastalığı gibi durumlar planı değiştirir.

Migren tedavisi de bu tablo gözetilerek seçilmelidir. Bir ilacın nabız ve tansiyon üzerindeki etkisi, o kişi için yararlı da olabilir, yakınmalarını artırabilir de. Bu nedenle, kullandığınız tüm ilaçları değerlendiren ortak bir plan önemlidir.

Ne zaman acil yardım gerekir?

Çarpıntıya göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya bayılma eşlik ediyorsa acil değerlendirme gereklidir. Özellikle egzersiz sırasında bayılmayı, bilinen migreniniz veya olası POTS ile açıklayıp beklemeyin.

Sevgili okurlar,

Migrenle birlikte yaşanan her belirti migrenin bir parçası değildir. Fakat belirtileri birbirinden tamamen kopuk düşünmek, önemli bağlantıları gözden kaçırmanıza neden olabilir.

Görüşmeye gelirken yalnızca “Başım ağrıyor” demeyin. Ne zaman çarpıntı yaşadığınızı, ayakta ne kadar kalabildiğinizi ve uzanınca neyin değiştiğini de anlatın. Bazen doğru sorular, uzun zamandır anlam veremediğiniz yakınmaların birlikte değerlendirilmesini sağlar.

Bu yazıda yanıtlanan sorular

Migrenle neden birlikte görülebiliyor?

Migren, POTS’a eşlik edebilen durumlardan biridir. Ortak mekanizmalar arasında otonom düzenleme, dolaşım yanıtları ve ağrı işleme süreçleri araştırılıyor. Ancak bugün “Migren POTS’a yol açar” veya “POTS bütün migren ataklarını açıklar” diyemiyoruz. İki durum aynı kişide bulunabilir ve günlük yaşam üzerindeki etkileri birbirine eklenebilir.

Yazıdaki bölüme git ↓
Hangi yakınmaları hekime anlatmalısınız?

Özellikle şu örüntü dikkat çekicidir: Ayakta beklemekle başlayan çarpıntı ve göz kararması. Sıcak ortamda veya duşta belirgin kötüleşme. Oturunca ya da uzanınca rahatlama. Ayakta durmaya eşlik eden titreme, bulantı veya yoğun halsizlik.

Yazıdaki bölüme git ↓
Tanıya nasıl yaklaşılır?

İlk adım ayrıntılı öykü ve muayenedir. Yatar ve ayakta pozisyonda nabız ve tansiyon ölçümleri yapılabilir. EKG değerlendirmeye eklenir; kan tetkikleri ve ritim izlemi ise ihtiyaçlara göre seçilir. Bazı kişilerde eğik masa testi gerekebilir; ancak herkesin bu teste ihtiyacı yoktur.

Yazıdaki bölüme git ↓
Ne zaman acil yardım gerekir?

Çarpıntıya göğüs ağrısı, belirgin nefes darlığı veya bayılma eşlik ediyorsa acil değerlendirme gereklidir. Özellikle egzersiz sırasında bayılmayı, bilinen migreniniz veya olası POTS ile açıklayıp beklemeyin. Migrenle birlikte yaşanan her belirti migrenin bir parçası değildir. Fakat belirtileri birbirinden tamamen kopuk düşünmek, önemli bağlantıları gözden kaçırmanıza neden olabilir.

Yazıdaki bölüme git ↓

Acil durum: Ani başlayan konuşma bozukluğu, yüzde kayma, tek taraflı güçsüzlük ya da hayatınızın en şiddetli baş ağrısında beklemeden 112’yi arayın. Bu içerik bilgilendirme amaçlıdır; muayenenin yerini tutmaz.

Prof. Dr. Aynur Özge

Prof. Dr. Aynur Özge

Nöroloji Uzmanı · Algoloji ve Klinik Nörofizyoloji Yan Dal Uzmanı. Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi Nöroloji Anabilim Dalı Öğretim Üyesi. Uluslararası Baş Ağrısı Derneği (IHS) yönetim kurulunda görev yaptı (2019–2025); çocuk ve ergen baş ağrıları, migren ve demans üzerine kitapları ve yüzlerce bilimsel yayını vardır.

Son güncelleme: 9 Kasım 2026. Yayın ilkelerimiz · Özgeçmiş

İlgili yazılar

Hasta rehberi · · 2 dk

Migren

Migren, genetik yatkınlığı olan kişilerde çevresel ve içsel etkenlerle tetiklenen, çoğunlukla başın bir yarısında hissedilen, zonklayıcı ve günlük yaşamı aksatacak şiddette baş ağrısı ataklarıyla seyreden bir hastalıktır. Işık, ses ve koku hassasiyeti, bulantı ve kusma eşlik edebilir. Erken tanı ile atak tedavisi, koruyucu (profilaktik) tedavi ve ilaç dışı yöntemler bir arada kullanılarak yaşam kalitesi korunabilir.

Hasta rehberi · · 2 dk

Baş Dönmesi (Vertigo)

Vertigo, boşluktaki yönelim hissinin değişmesi, yani etrafın dönüyor ya da yerin kayıyor gibi hissedilmesidir; sıklıkla bulantı ve kusma eşlik eder. En sık nedenler arasında iç kulaktaki kristallere bağlı BPPV, vestibüler nörit ve vertiginöz (vestibüler) migren bulunur. Beyincikteki damar tıkanıklığı ya da kanamaya bağlı vertigo ise hayati tehlike taşıyan ve acil müdahale gerektiren bir durumdur.

Yazı · · 3 dk

Migrenli Kişiler Kalp ve Beyin Krizi İçin Risk Altındadır

Araştırmalar migrenli kişilerde, özellikle auralı migreni olanlarda kalp krizi ve inme riskinin daha yüksek olduğunu gösteriyor; auralı migrende inme riskinin yaklaşık iki kat arttığı bildiriliyor. Damar değişiklikleri, inflamasyon ve pıhtılaşma eğilimi bu riske katkıda bulunabilir; genç kadınlarda doğum kontrol hapı riski artırabilir. Düzenli egzersiz, sağlıklı beslenme, stres yönetimi, sigaradan uzak durmak ve düzenli kontroller önerilir.