Migren İlacım Bazen İşe Yarıyor, Bazen Yaramıyor: Midenin Bunda Payı Olabilir mi?

Prof. Dr. Aynur Özge

Bir migren atağında ilacınızı alıyorsunuz, kısa süre içinde rahatlıyorsunuz. Başka bir atakta aynı ilacı kullanıyorsunuz; bekliyorsunuz, ama ağrı bir türlü azalmıyor.

Aklınıza hemen şu soru geliyor:

“Acaba vücudum bu ilaca alıştı mı?”

Tek açıklama bu olmayabilir. İlacın ne zaman alındığı, atağın ne kadar hızlı ilerlediği, bulantı ve kusmanın eşlik edip etmediği önemlidir.

Bazen de gözden kaçan bir ayrıntı vardır: İlacın sindirim sisteminden geçip emilebilmesi.

Tableti yutmak, ilacın hemen kana karışması demek değildir

Ağızdan aldığımız birçok ilacın etkisini gösterebilmesi için çözünmesi, sindirim sisteminde ilerlemesi ve emilerek dolaşıma ulaşması gerekir.

Migren atağı sırasında bazı kişilerde midenin boşalması yavaşlayabilir. Bu durum, bazı ağızdan alınan ilaçların emilimini geciktirebilir. Hasta ilacını almış olsa bile, beklediği rahatlama zamanında gelmeyebilir.

Ancak önemli bir ayrıntı var: Bu durum her hastada, her atakta ve her ilaçta aynı şekilde görülmez. Araştırmalar, migren sırasında bazı ilaçların emiliminin gecikebildiğini, bazılarının ise aynı ölçüde etkilenmediğini göstermektedir.

“Midem bulanıyor, demek ki ilacım emilmiyor” diyebilir miyiz?

Bunu yalnızca bulantıya bakarak söyleyemeyiz.

Bulantı ve kusma, migren atağının belirtileri olabilir. Bulantının şiddeti de ilacın ne kadar emildiğini doğrudan göstermez.

Ama şu deneyimleri yaşıyorsanız, hekiminize anlatmanız değerlidir:

• İlacı yutmakta zorlanıyorsanız,
• Atak başladıktan kısa süre sonra kusuyorsanız,
• Ağızdan aldığınız tedavi bazı ataklarda belirgin biçimde gecikiyorsa,
• Bulantı nedeniyle ilacınızı sürekli erteliyorsanız.

Özellikle erken kusma, ağızdan tedavi planını zorlaştırabilir.

Sorun her zaman midede değildir

İlacın bazen yetersiz kalmasını yalnızca emilime bağlamak da doğru değildir.

Tedaviyi ağrı çok şiddetlendikten sonra almak, uygun olmayan doz veya ilaç seçimi, atağın hızla ilerlemesi ve başağrısının yeniden ortaya çıkması farklı değerlendirmeler gerektirir.

Bu nedenle şu iki deneyimi birbirinden ayırmak önemlidir:

“İlacım hiç rahatlatmadı.”

“Önce rahatladım, birkaç saat sonra ağrım geri geldi.”

Bunlar aynı durum değildir. Hekiminizle konuşurken bu ayrıntıyı paylaşmanız, tedavinin nasıl düzenleneceğini etkileyebilir.

Doğru zaman, tedavinin bir parçasıdır

Migren atağı için belirlenen ilaçların çoğunda, baş ağrısı henüz hafifken müdahale etmek önemlidir. Ağrının dayanılmaz olmasını beklemek tedaviyi zorlaştırabilir.

Ancak “erken almak”, her esnemede veya her halsizlikte ilaç kullanmak anlamına gelmez. Özellikle auralı migrende ilacın zamanlaması, kullandığınız tedaviye ve kişisel atak planınıza göre netleştirilmelidir.

Uluslararası Baş Ağrısı Derneği önerileri, çoğu akut tedavinin başağrısı evresinde, ağrı henüz hafifken kullanılmasını vurguluyor.

Ağızda eriyen tablet mideyi tamamen devre dışı bırakır mı?

Bu sık karıştırılan bir konudur.

Ağızda dağılan bir tabletin susuz alınması, ilacın tamamının ağız yoluyla emildiği anlamına gelmez.

Örneğin ağızda dağılan rizatriptan tablet, dil üzerinde çözündükten sonra tükürükle yutulur. Dolayısıyla sindirim sisteminden geçişi tamamen ortadan kalkmaz.

“Ağızda eriyen”, “dil altından emilen” ve “ağız dışından uygulanan” aynı şey değildir. İlacın hangi formda olduğunu bilmek, ondan ne bekleyebileceğimizi anlamamıza yardımcı olur.

Farklı bir uygulama yolu gerekebilir mi?

Bazı hastalarda evet.

Özellikle atağın erken döneminde kusan veya ağızdan ilaç alamayan kişilerde, uygun ilaçların burun spreyi ya da deri altı enjeksiyonu gibi formları değerlendirilebilir. Seçim; kişinin sağlık durumuna, tercihine ve tedaviye erişimine göre yapılır. Her ürün her ülkede bulunmayabilir.

Amaç her hastaya daha güçlü bir ilaç vermek değil; uygun tedaviyi, o atakta kullanılabilecek bir yoldan ulaştırmaktır.

Bulantı ilacı herkese gerekli mi?

Hayır.

Belirgin bulantı veya kusması olan bazı hastalarda, hekim uygun bir bulantı giderici tedavi ekleyebilir. Ancak bu ilaçları her atak sırasında otomatik olarak kullanmak doğru değildir. Başka hastalıklarınız, kullandığınız ilaçlar ve olası yan etkiler birlikte değerlendirilmelidir.

İlacı aldıktan sonra kustuysanız…

“İlaç kesin çıktı” diye düşünerek hemen yeni bir doz almayın. Ne kadarının emildiğini yalnızca kusmaya bakarak bilemeyiz.

Kullanılan ilaca göre yeniden doz alma koşulları değişir. Hekiminiz veya eczacınızla önceden belirlediğiniz plana uyun.

Kontrolde yalnızca “İlacım işe yaramıyor” demek yerine şu bilgileri paylaşın:

• Ağrı başladıktan ne kadar sonra aldınız?
• O sırada ağrı ne kadar şiddetliydi?
• Bulantı veya kusma var mıydı?
• Hiç rahatlama olmadı mı, yoksa ağrı daha sonra mı geri döndü?
• Aynı gün başka hangi ilaçları kullandınız?

Bu kısa kayıtlar, tedavinin hangi noktada aksadığını anlamamızı kolaylaştırır.

Sevgili okurlar,

Aynı ilacın her atakta aynı sonucu vermemesi, seçeneklerin tükendiği anlamına gelmez.

Bazen çözüm ilacı değiştirmekte, bazen zamanlamayı düzeltmekte, bazen de ilacın vücuda ulaşacağı yolu yeniden planlamakta olabilir.