Demans Hastalarında Davranış Değişiklikleri Neden Olur?

“Artık çok değişti…” dediğimizde aslında beyni bize ne anlatmaya çalışıyor?

Prof. Dr. Aynur Özge

Geçtiğimiz günlerde demans nedeniyle takip ettiğim bir hastamın kızı kontrol muayenesinde gözleri dolarak bana şöyle dedi:

“Hocam, annem artık bizi tanımaktan çok, bize kızıyor. Sürekli bir şeylerinin çalındığını düşünüyor. Eskiden çok sakin bir insandı. Neden böyle oldu?”

Bu soru, demans polikliniğinde en sık duyduğum sorulardan biridir.

Çünkü birçok aile demansı yalnızca unutkanlık olarak bilir.

Oysa demans yalnızca hafızayı etkilemez.

Bazen en zorlayıcı belirtiler, davranış ve kişilik değişiklikleri olur.

Ve en önemlisi…

Çoğu zaman bu değişiklikler hastanın isteğiyle ortaya çıkmaz.

Beyindeki hastalığın doğal bir sonucudur.

Demans Sadece Hafıza Hastalığı Değildir

Beynimiz yalnızca anılarımızı saklamaz.

Aynı zamanda;

• duygularımızı yönetir,
• davranışlarımızı düzenler,
• öfkemizi kontrol eder,
• empati kurmamızı sağlar,
• karar vermemize yardımcı olur.

Demans ilerledikçe bu bölgeler de etkilenmeye başlayabilir.

İşte bu nedenle bazı hastalar;

• daha sinirli,
• daha kuşkucu,
• daha içine kapanık,
• daha huzursuz hale gelebilir.

“Eşyalarımı Çaldılar”

Demanslı hastalarda en sık karşılaştığımız durumlardan biri budur.

Hasta cüzdanını koyduğu yeri unutabilir.

Anahtarını başka bir çekmeceye bırakabilir.

Sonra da bunun çalındığını düşünebilir.

Bu davranış çoğu zaman kötü niyetten değil,

hafızadaki boşlukları beynin kendi mantığıyla doldurmaya çalışmasından kaynaklanır.

Neden Sürekli Aynı Soruyu Soruyor?

Aileler bazen şöyle der:

“Hocam, on dakika önce anlattım, yine soruyor.”

Çünkü yeni bilgileri kaydeden beyin ağları artık eskisi gibi çalışmamaktadır.

Hasta gerçekten cevabı hatırlamaz.

Sizi zor durumda bırakmak istemez.

Tekrar sormasının nedeni, gerçekten yeniden öğrenmeye çalışmasıdır.

Bu nedenle sabırlı olmak tedavinin önemli bir parçasıdır.

Agresif Davranışlar Neden Gelişebilir?

Demanslı birey bazen bağırabilir.

İtiraz edebilir.

Hatta saldırgan davranabilir.

Bunun birçok nedeni olabilir.

Örneğin;

• ağrısı olabilir,
• tuvalet ihtiyacını ifade edemiyor olabilir,
• bulunduğu ortamı tanımıyor olabilir,
• korkuyor olabilir,
• yüksek ses veya kalabalık onu rahatsız ediyor olabilir.

Davranışın arkasındaki nedeni anlamadan yalnızca davranışı düzeltmeye çalışmak çoğu zaman yeterli olmaz.

Görmediği Şeyleri Görebilir mi?

Evet.

Özellikle bazı demans türlerinde görsel halüsinasyonlar görülebilir.

Hasta odada çocuklar olduğunu söyleyebilir.

Evde yabancı insanların dolaştığını düşünebilir.

Bunlar hastanın hayal gücünün değil, hastalığın bir parçası olabilir.

Bu durumda onu ikna etmeye çalışmak yerine güven duygusunu artırmak daha doğru bir yaklaşımdır.

Davranış Değişiklikleri Her Zaman Demansa mı Bağlıdır?

Hayır.

İşte en önemli noktalardan biri budur.

Davranış değişikliği;

• idrar yolu enfeksiyonu,
• zatürre,
• kabızlık,
• ağrı,
• uyku bozukluğu,
• yeni başlanan ilaçlar,
• susuz kalma,
• işitme veya görme kaybı gibi tamamen tedavi edilebilir nedenlerden de kaynaklanabilir.

Özellikle ani başlayan davranış değişikliklerinde önce bu nedenler mutlaka araştırılmalıdır.

İlaç Dışında Yapabileceklerimiz Var mı?

Kesinlikle.

Aslında çoğu zaman ilk yaklaşım ilaç değildir.

Daha sakin bir ortam oluşturmak…

Günlük rutini korumak…

Yeterli uyku sağlamak…

Ağrıyı tedavi etmek…

İşitme cihazı veya gözlüğü düzenli kullanmak…

Tanıdık insanlarla zaman geçirmek…

Müzik, fotoğraflar ve eski anılarla iletişim kurmak…

Bütün bunlar davranış sorunlarını azaltabilir.

Bakım Verenler İçin En Zor Kısım

Davranış değişiklikleri çoğu zaman hastadan çok aileyi yorar.

Yakınınızın sizi suçlaması…

Tanımaması…

Size öfkelenmesi…

Gerçekten çok zor olabilir.

Ama şunu unutmamak gerekir:

Bu davranışların çoğu hastanın kişiliğinden değil, hastalığından kaynaklanır.

Bunu bilmek, hem hasta hem de bakım veren için büyük bir fark yaratır.

Nörolongevity Açısından Ne Anlama Geliyor?

Nörolongevity yalnızca demansı önlemeyi hedeflemez.

Aynı zamanda demansla yaşayan bireyin mümkün olduğunca uzun süre;

• huzurlu,
• güvenli,
• bağımsız,
• sosyal olarak aktif kalmasını amaçlar.

Davranış değişikliklerini erken fark etmek ve doğru şekilde yönetmek hem hastanın hem de ailesinin yaşam kalitesini belirgin şekilde artırabilir.

Bugünden İtibaren Neler Yapabilirsiniz?

✓ Davranış değişikliklerini “inatçılık” olarak değerlendirmeyin.

✓ Ani başlayan huzursuzlukta enfeksiyon ve diğer tıbbi nedenleri araştırın.

✓ Günlük rutini mümkün olduğunca koruyun.

✓ Gereksiz tartışmalardan kaçının.

✓ İşitme ve görme sorunlarının düzeltilmesini ihmal etmeyin.

✓ Kendiniz için de destek istemekten çekinmeyin.

Bakım verenin sağlığı da en az hasta kadar önemlidir.

🧠 Nörolongevity Notu

Demans hastasının davranışları değiştiğinde çoğu zaman değişen kişiliği değildir.

Değişen, beynin dünyayı algılama biçimidir.

Davranışın arkasındaki nedeni anlamaya çalıştığımızda, yalnızca hastayı değil, aileyi de rahatlatabiliriz.

Çünkü demans bakımında en güçlü tedavilerden biri hâlâ empati, sabır ve doğru bilgidir.

📌 Aklınızda Kalsın

✓ Davranış değişiklikleri demansın sık görülen belirtilerindendir ve çoğu zaman hastanın kontrolü dışında gelişir.

✓ Ani başlayan huzursuzluk veya saldırganlık enfeksiyon, ağrı ya da ilaç yan etkisi gibi tedavi edilebilir nedenlerden kaynaklanabilir.

✓ İlaç dışındaki çevresel düzenlemeler ve bakım yaklaşımları çoğu zaman ilaçlar kadar etkili olabilir.

✓ Bakım verenlerin tükenmişliği de tedavi edilmesi gereken önemli bir sağlık sorunudur.

✓ Demanslı bireyin davranışını değiştirmeye çalışmadan önce kendinize şu soruyu sorun: “Bana ne anlatmaya çalışıyor?”