Bana Şah Damarlarını Göster, Sana Beyin Sağlığını Söyleyeyim!

Bana Şah Damarlarını Göster, Sana Beyin Sağlığını Söyleyeyim!

Prof. Dr. Aynur Özge

Beyin sağlığı, genel vücut sağlığımızın ayrılmaz bir parçasıdır ve beyni besleyen damarlar bu sağlığın korunmasında kritik bir rol oynar. Beyin, vücut ağırlığının sadece %2’sini oluşturmasına rağmen, oksijen ve besin maddeleri ihtiyacının %20’sini karşılamak için sürekli olarak kan akışına ihtiyaç duyar. Beynin bu hayati ihtiyacını karşılayan ana damarlar, karotis ve vertebrobaziler arterlerdir. Bu damarlar, beyne yeterli miktarda oksijen ve besin sağlamak için görev yapar ve bu nedenle sağlıklı olmaları, bilişsel fonksiyonların korunması ve nörolojik hastalıkların önlenmesi açısından son derece önemlidir.

Şah Damarlar (Karotis ve Vertebrobaziler Damarlar) Hakkında Bilgiler

Şah damarlar olarak bilinen karotis arterler, boynun her iki yanında yer alır ve beyne kan taşıyan ana damarlar arasında yer alır. Karotis arterleri, iç ve dış karotis arterleri olarak ikiye ayrılır. İç karotis arterleri, beyne oksijen açısından zengin kan taşırken, dış karotis arterleri yüz ve boyun bölgesine kan sağlar.

Vertebrobaziler arterler ise, omurganın iki yanında yer alan vertebral arterlerin birleşmesiyle oluşur ve beynin arka kısmını, beyincik ve beyin sapını besler. Bu arterler, beyin sapındaki temel hayati fonksiyonları ve hareket koordinasyonunu kontrol eden bölgeleri besleyerek beyin sağlığının sürdürülmesinde hayati rol oynar.

Şah Damarlar Neden Kireçlenir veya Tıkanır?

Şah damarların kireçlenmesi veya tıkanması, ateroskleroz adı verilen bir süreçle meydana gelir. Ateroskleroz, damar duvarlarında plak adı verilen yağlı maddelerin birikmesi sonucu oluşur. Bu plaklar, zamanla sertleşir ve damarları daraltır veya tıkar. Şah damarların kireçlenmesi ve tıkanmasına katkıda bulunan başlıca faktörler şunlardır:

  • Yüksek Kolesterol: Kanda yüksek seviyede LDL (kötü) kolesterol bulunması, plak oluşumuna neden olabilir.
  • Yüksek Tansiyon: Yüksek kan basıncı, damar duvarlarına zarar vererek plakların birikmesine yol açar.
  • Sigara: Sigara içmek, damarları daraltır ve ateroskleroz riskini artırır.
  • Diyabet: Diyabet, kan damarlarına zarar vererek ateroskleroz riskini artırır.
  • Genetik Faktörler: Ailede ateroskleroz öyküsü olan bireyler, bu duruma daha yatkındır.

Şah Damar Tıkanıklığı veya Darlığı Nasıl Teşhis Edilir?

Şah damar tıkanıklığı veya darlığı, çeşitli tıbbi görüntüleme ve testler ile teşhis edilir. Bu testler şunlardır:

  • Doppler Ultrason: Bu non-invaziv test, damarlar boyunca kan akışını değerlendirmek için yüksek frekanslı ses dalgaları kullanır.
  • Bilgisayarlı Tomografi Anjiyografi (CTA): Bu test, damarları detaylı bir şekilde görüntülemek için X-ışınları ve kontrast madde kullanır.
  • Manyetik Rezonans Anjiyografi (MRA): Bu yöntem, manyetik alan ve radyo dalgaları kullanarak damarları görüntüler.
  • Anjiyografi: İnce bir kateter yardımıyla damar içine kontrast madde enjekte edilerek damarların direkt olarak görüntülenmesini sağlar.

Şah Damar Tıkanıklığı veya Darlığı Nasıl Tedavi Edilir?

Şah damar tıkanıklığı veya darlığı tedavisi, durumun ciddiyetine ve hastanın genel sağlık durumuna bağlı olarak değişir. Başlıca tedavi yöntemleri şunlardır:

  • Yaşam Tarzı Değişiklikleri: Sağlıklı bir diyet, düzenli egzersiz, sigarayı bırakma ve stres yönetimi gibi değişiklikler, damar sağlığını korumada yardımcı olabilir.
  • İlaç Tedavisi: Kolesterol düşürücü ilaçlar, kan basıncını kontrol altına alan ilaçlar ve kan incelticiler, aterosklerozun ilerlemesini yavaşlatabilir.
  • Anjiyoplasti (Stent): Damarın daralmış kısmını genişletmek için bir balon kateter kullanılır ve ardından damar içine bir stent yerleştirilir. Bu stent, damarın açık kalmasını sağlar ve kan akışını iyileştirir.
  • Cerrahi Müdahale: Ciddi durumlarda, karotis endarterektomi veya stent yerleştirme gibi cerrahi işlemler yapılabilir. Karotis endarterektomi, tıkanıklığı temizlemek için yapılan bir cerrahi işlemdir. Stent yerleştirme ise daralmış damarı genişletmek için bir stent kullanarak kan akışını iyileştirir.

Damar Sağlığı İyi Olursa Bu Demans Gelişimini Nasıl Etkiler?

Damar sağlığının korunması, demans gelişimini önemli ölçüde etkileyebilir. Beyne yeterli miktarda oksijen ve besin sağlanması, bilişsel işlevlerin korunmasına yardımcı olur ve nörodejeneratif hastalıkların riskini azaltır. Sağlıklı damarlar, beyindeki kan akışını düzenler ve beyin hücrelerinin sağlıklı kalmasını sağlar. Bu da hafıza, dikkat ve diğer bilişsel fonksiyonların korunmasına katkıda bulunur.

Sevgili okurlar, sağlıklı bir beyin için damar sağlığınıza dikkat etmek çok önemlidir. Sağlıklı bir yaşam tarzı benimseyerek, düzenli kontroller yaptırarak ve doktor tavsiyelerine uyarak, beyin sağlığınızı koruyabilir ve demans gibi nörolojik hastalıkların riskini azaltabilirsiniz. Unutmayın, sağlıklı damarlar, sağlıklı bir beyin demektir. Bir başka deyişle DAMARLARINIZ KADAR YAŞLISINIZ…

Sağlıklı ve mutlu günler dilerim!

avatar
Prof. Dr. Aynur ÖZGE, MD, PhD

Prof. Dr. Aynur Özge, Mersin Üniversitesi Tıp Fakültesi'nde Nöroloji Anabilim Dalı'nda öğretim üyeliği yapmaktadır. Uzmanlık alanları arasında Algoloji ve Klinik Nörofizyoloji bulunmaktadır. Eğitimini tamamladıktan sonra akademik kariyerine odaklanarak, nöroloji alanında derinlemesine bir uzmanlık edinmiştir.