Alkol Damarlarınızı Açar mı Yoksa Sizi Alzheimer’e mi Götürür?

Prof. Dr. Aynur Özge

Bazılarımız keyifli veya sıkıntılı bir anını bir kadeh alkollü içecek ile tamamlamayı sever. Bazen de bu durum bir alışkanlığa dönüşür ve kontrol edilmediğinde hem kişiyi hem de etrafındakileri oldukça olumsuz etkiler. Konunun sosyal tarafı bir yana sağlık yönünden ciddi riskler de barındırır. Bugün sizinle Lancet Komisyon raporunda* Alzheimer için riski açıkça ortaya konan alkol tüketimi ve Alzheimer hastalığı ilişkisini konuşmak istiyorum.

Alkol Beyin Sağlığımızı Neden ve Nasıl Etkiler?

Alkol, merkezi sinir sistemi üzerinde çeşitli etkileri olan bir maddedir. Beyin sağlığımızı etkileyen birkaç mekanizma üzerinden çalışır:

1. Beynimizdeki aracı moleküller (Nörotransmitterler) Üzerindeki Etkisi: Alkol, beyindeki kimyasal mesajcılar olan nörotransmitterlerin işleyişini bozar. Özellikle gamma-aminobutirik asit (GABA) ve glutamat gibi nörotransmitterlerin dengesini değiştirir, bu da beyin fonksiyonlarında bozulmalara yol açabilir.
2. Hücre Hasarı: Yüksek miktarda alkol tüketimi, beyin hücrelerine doğrudan zarar verebilir. Alkolün toksik etkileri, beyin hücrelerinin yapısını ve fonksiyonunu bozabilir, bu da bilişsel işlevlerde bozulmalara neden olabilir.
3. Beslenme Bozuklukları: Kronik alkol tüketimi, vitamin ve mineral eksikliklerine yol açabilir. Özellikle tiamin (B1 vitamini) eksikliği, Wernicke-Korsakoff sendromu gibi ciddi nörolojik bozukluklara yol açabilir.
4. Enflamasyon ve Oksidatif Stres: Alkol, beyinde enflamasyonu ve oksidatif stresi artırarak sinir hücrelerine zarar verebilir. Bu süreçler, Alzheimer hastalığı gibi nörodejeneratif hastalıkların gelişimini hızlandırabilir.

Alkol, tüketim miktarına ve sıklığına bağlı olarak beyni çeşitli şekillerde etkiler. Kronik ağır içicilik, özellikle hafıza için çok önemli bir bölge olan “hipokampusta” beyin atrofisi ile ilişkilidir. Bu durum bilişsel bozukluklara yol açabilir ve Alzheimer hastalığı da dahil olmak üzere bunama gelişme riskini artırabilir.

Alkol Almak Damarları Açar mı?

Alkol tüketiminin kan damarlarını genişletebileceği ve dolaşımı iyileştirebileceği yaygın bir inanıştır. Orta düzeyde alkol tüketiminin bazı damar genişletici etkileri olsa da, kronik ağır alkol tüketimi, beynin kan damarları da dahil olmak üzere kardiyovasküler sistemde uzun vadeli hasara yol açar. Bu hasar vasküler demansa katkıda bulunabilir ve beyne giden kan akışını bozarak Alzheimer hastalığını şiddetlendirebilir.

Damar sertliği (Ateroskleroz) ve Alkol ilişkisi

Alkol ve ateroskleroz (arterlerin sertleşmesi) arasındaki ilişki karmaşıktır. Resvaretrol içeren kırmızı şarap gibi bazı alkol türlerinin düşük miktarda ve düzenli tüketimi, yüksek yoğunluklu lipoprotein (HDL) kolesterolü artırarak ateroskleroza karşı koruyucu bir etkiye sahip olabilir. Ancak aşırı alkol tüketimi yüksek tansiyona, obeziteye ve aterosklerozu teşvik eden diğer durumlara yol açarak kardiyovasküler hastalıklar ve demans riskini artırabilir.

Orta ve İleri Yaş İçin Alkol Tüketim Rehberi

Minimum ve Optimum Alkol Alımı:

Güvenli alkol tüketim seviyelerini belirlemek, özellikle de dini gerçekler göz önüne alındığında oldukça zordur. Bununla birlikte, alkol tüketmeyi tercih edenler için ölçülü olmak çok önemlidir. Araştırmalar, haftada 14 birimden daha az alkol tüketmenin daha düşük bunama riskiyle ilişkili olabileceğini göstermektedir. Bu da kabaca haftada altı standart kadeh şarap veya altı pint biraya denk gelmektedir.

Yüksek Alkol Tüketiminin Riskleri:

Haftada 21 birimden fazla alkol tüketmek olarak tanımlanan ağır alkol tüketimi, bunama riskini önemli ölçüde artırmaktadır. Bu risk, özellikle orta yaşlarda yoğun şekilde içmeye başlayan bireylerde daha belirgindir. Kronik alkol kullanımı, alkole bağlı beyin hasarı ve Wernicke-Korsakoff sendromu gibi durumlara yol açabilir ve bunların her ikisi de bilişsel gerileme ve bunama ile bağlantılıdır.

Alkol ve Alzheimer Hastalığı gelişimi arasında bir ilişki var mıdır?

Doğrudan İlişkiler:

Ağır alkol tüketimini Alzheimer hastalığı riskinin artmasına bağlayan önemli kanıtlar vardır. Alkol kullanım bozuklukları (AUD) özellikle daha erken demans başlangıcı ile ilişkilidir. Fransa’da 31 milyondan fazla kişiyi kapsayan bir çalışmada, alkol kullanım bozukluklarının, özellikle erken başlangıçlı vakalarda, artan bunama riskiyle güçlü bir şekilde ilişkili olduğu bulunmuştur.

Orta Derecede İçkinin Koruyucu Etkileri:

Bazı çalışmalar, hafif ila orta düzeyde alkol tüketiminin demansa karşı koruyucu bir etkiye sahip olabileceğini düşündürmektedir. Sistematik bir inceleme, hafif ila orta düzeyde alkol tüketenlerde demans riskinin içmeyenlere kıyasla daha düşük olduğunu ortaya koymuştur. Ancak bu koruyucu etki, daha yüksek düzeyde alkol tüketimiyle ilişkili risklere ağır basmak için yeterli değildir.

 Ölçülü Olmak Anahtardır

Alkol tüketenler için, hafif ila orta düzeyde içmeyi öneren kılavuzlara uymak önemlidir. Bu, haftada 14 birim alkolü aşmamak ve aşırı içkiden kaçınmak anlamına gelir.

Genel Yaşam Tarzına Odaklanın

Dengeli beslenme, düzenli fiziksel aktivite ve bilişsel katılım dahil olmak üzere sağlıklı bir yaşam tarzının önemini vurgulayın; bunların tümü Alzheimer hastalığı riskini azaltmaya yardımcı olabilir.

Sonuç olarak; alkol tüketimi ile Alzheimer hastalığı arasındaki ilişki karmaşıktır ve ALKOLÜN DAMARLARI AÇTIĞI SAVI BİLİMSEL AÇIDAN ŞEHİR EFSANESİDİR. Orta düzeyde bazı alkol türlerini tüketmenin bazı çalışmalara konu olan sınırlı ölçüde koruyucu etkileri olsa da sık ve düzenli alkol tüketimi açıkça bunama riskinin artmasıyla ilişkilidir. Dini öğretiler bir yana, Alzheimer hastalığı ve diğer ilgili sağlık sorunları riskini azaltmak için sağlıklı bir yaşam tarzı ile birlikte alkolden uzak durmayı veya ölçülü tüketimi teşvik etmek en ihtiyatlı yaklaşımdır.

Daha ileri okuma için:

* Livingston G, Huntley J, Sommerlad A, Ames D, Ballard C, Banerjee S, Brayne C, Burns A, Cohen-Mansfield J, Cooper C, Costafreda SG, Dias A, Fox N, Gitlin LN, Howard R, Kales HC, Kivimäki M, Larson EB, Ogunniyi A, Orgeta V, Ritchie K, Rockwood K, Sampson EL, Samus Q, Schneider LS, Selbæk G, Teri L, Mukadam N. Dementia prevention, intervention, and care: 2020 report of the Lancet Commission. Lancet. 2020 Aug 8;396(10248):413-446. doi: 10.1016/S0140-6736(20)30367-6. Epub 2020 Jul 30. Erratum in: Lancet. 2023 Sep 30;402(10408):1132. PMID: 32738937; PMCID: PMC7392084.

Low, A., Prats-Sedano, M. A., McKiernan, E., et al. (2022). Modifiable and non-modifiable risk factors of dementia on midlife cerebral small vessel disease in cognitively healthy middle-aged adults: the PREVENT-Dementia study. Alzheimer’s Research & Therapy, 14(154). https://doi.org/10.1186/s13195-022-01095-4

Ruitenberg, A., van Swieten, J. C., Witteman, J. C., Mehta, K. M., van Duijn, C. M., Hofman, A., & Breteler, M. M. (2002). Alcohol consumption and risk of dementia: the Rotterdam Study. *The Lancet*, 359(9303), 281-286.